Kolej Transsyberyjska

[Gollum]

Kolej Transsyberyjska
Kiedyś się nią przejadę. Dlatego dawno temu przetłumaczyłem z rosyjskiego trasę kolei. Zaproponowałem tłumaczenie znajomemu biuru turystycznemu, ale nie skorzystało. To wrzucam na stronę. Informacji nieistotnych w rodzaju gospodarki i nauki nie wyrzucam; raz, że za dużo, dwa, że a nuż
Można przejechać całą trasę, można wykupić wycieczkę z kilkoma przystankami, ale można ją sobie skomponować samemu. Jeśli kogoś nie interesuje np. eklektyczny, pełen wojskowych Perm, a woli ciche rosyjskie wsie, może wysiąść na dowolnej stacji, powłóczyć się po okolicy, a następnego dnia wsiąść do kolejnego pociągu do Władywostoku. Bo są pociągi kursujące raz na tydzień, są takie co drugi dzień, ale i są jeżdżące codziennie.
Oprócz informacji dla turystów, podajemy także dla biznesu. Rosja to wszak wręcz idealny (choć bardzo trudny) partner gospodarczy. Na współpracy z Rosją majątków dorobili się nie tylko książkowy Stanisław Wokulski i realny Aleksander Gudzowaty. Firmy, które weszły na rosyjski rynek twierdzą, że tam w ciągu jednego roku osiągają zyski takie, jak u siebie w ciągu dziesięciu lat.
Podajemy także informacje dla studentów nt. instytucji naukowych. Rosyjska nauka od lat słynie w świecie. Wielu wybitnych polskich naukowców zaczynało kariery jako studenci uczelni radzieckich.
Trasa Kolei Transsyberyjskiej liczy 9243 kilometry. Z tego na europejską część Rosji przypada zaledwie jedna piąta. O wielkości tego kraju może świadczyć fakt, że połowa trasy przypada bynajmniej nie za Uralem, ale w Niznieudińsku, mieście niedaleko Bajkału.
A że to cholerstwo długie, długości takiej niegrubej książki, to muszę podzielić na trzy posty, bo nawet w dwa nie upchnę. Część pierwsza to początek, Moskwa i okolice, aż do strefy klasycznej tajgi, czyli okolic Kostromy. Druga część od obwodu kostromskiego do Krasnojarska, a dalej reszta, czyli ponad połowa trasy.

Moskwa
Początek Kolei Transsyberyskiej.
Stolica Federacji Rosyjskiej
10,4 mln (aglomeracja 12,3 mln) mieszkańców
Powierzchnia 1081 km kw.
10 okręgów (w tym enklawa Zielonograd) i 123 rejony miejskie
Najważniejsze moskiewskie dworce: Jarosławski, Kazański, Pawelecki, Leningradzki, Białoruski, Kurski, Ryski, Kijowski, Sawiołowski.
Węzeł kolejowy, pociągi odjeżdżające w 11 kierunkach: Jarosławl, Władimir, Luberce, Ożerelie, Tułę, Kaługę, Smoleńsk, Rżew, Twer, Kalazin, Usowo.
W Moskwie od 1935 roku działa metro, obecnie 11 linii.
Miasto posiada liczne lotniska, z których największe to: Szeremietiewo, Domodiedowo, Wnukowo, Bykowo i Ostafiewo.
Gospodarka. Przemysł lotniczy, kosmiczny, samochodowy, obrabiarkowy, elektrotechniczny, narzędziowy, chemiczny, metalurgiczny, petrochemiczny, budowlany, lekki, obuwniczy, spożywczy.
Największy w Rosji i jeden z największych w świecie ośrodków politycznych, naukowych, kulturalnych, gospodarczych. Centrum finansowe Rosji.
Nauka. Uniwersytet Łomonosowa, Państwowy Instytut Stosunków Międzynarodowych, prezydium Rosyjskiej Akademii Nauk, liczne uczelnie różnych profilów.
Kultura. Ponad 60 teatrów zawodowych, m. in. Bolszoj, Mały, im. Czechowa, im. Gorkiego, im. Wachtangowa, im. Jermołowej, im. Majakowskiego, im. Mossowieta, Satyry, Na Tagance, Centralny Teatr Armii Rosyjskiej, Centralny Teatr Lalek.
Biblioteki: m. in. Narodowa, Historyczna, Literatury Obcej.
74 duże muzea i galerie, m. in. Galeria Tretiakowska, Orużennaja Pałata (Zbrojownia), Ałmaznyj Fond (skarbiec z ogromnymi zbiorami sztuki jubilerskiej), Muzeum sztuk Plastycznych im. Puszkina, Muzeum Historyczne.
Architektura. Miasto zbudowane na pierścieniowo-promieniowym planie.
Historyczne centrum Moskwy: zespół Kremla, Plac Czerwony i Sobór Wasyla Błogosławionego.
Monastyry: Nowodziewiczy, św. Andronika, Doński, Daniłowski, Nowospasski, Kołomieński.
Zachowane zagrody wiejskie w Kuskowie, Ostankinie, Kuźmikach, Carycynie itp.
W latach dwudziestych i trzydziestych, podczas przebudowy centrum i poszerzania głównych ulic, zniszczono wiele cennych zabytków. Od lat pięćdziesiątych zaczyna się wielka zabudowa Moskwy. Powstają mikrorejony („samowystarczalne” dzielnice ze wszelkimi obiektami użyteczności publicznej). Budowane są wielkie obiekty, m. in. gmach Uniwersytetu Łomonosowa na Worobiowych Gorach, Centralny Stadion na Łużnikach, Pałac Kremlowski, Nowy Arbat, liczne obiekty olimpijskie.
W granicach Moskwy znajduje się m. in. część parku narodowego Wyspa Łosina.
Historia. Miasto założone w 1147 roku przez Jurija Dołgorukiego, księcia rostowsko-suzdalskiego (późniejszego wielkiego księcia kijowskiego). Od XIII wieku była stolicą niewielkiego księstwa, od XIV wieku siedziba Wielkiego Księstwa Moskiewskiego (ale podległego Tatarom). Swoje terytorium znacznie powiększyło dzięki przebiegłości księcia Iwana Kality, który bardzo chętnie pożyczał sąsiadom pieniądze, w zastaw żądając ziemi i bezwzględnie przejmując zastawione tereny za długi. To właśnie wielki książę moskiewski Dymitr uwolnił Ruś od tatarskiej niewoli. A w połowie XVI wieku wielki książę moskiewski Iwan Groźny mianował się carem, a Moskwa stała się siedzibą carów. Na początku XVII wieku przez kilka lat okupowana, podobnie jak inne rosyjskie miasta przez wojska polskie. Kapitulacja otoczonej przez Rosjan polskiej załogi, zwanej dziś w Rosji wypędzeniem Polaków jest wielkim świętem narodowym (7 listopada – dokładnie 305 lat później wybuchła rewolucja bolszewicka) o wyraźnie politycznym zabarwieniu – aby rosyjski lud mógł tego dnia dalej świętować, ale by równocześnie zapomniał o Leninie. Po przeniesieniu stolicy do Petersburga (1712) zachowała pozycję drugiego centrum kraju. Spalona przez uciekających Rosjan w dostała się na krótko w ręce Francuzów. Rosjanie kampanię moskiewską nazywają Wojną Ojczyźnianą 1812 roku). Od 12 marca 1918 roku stolica Rosji Radzieckiej, a od 1922 roku - ZSRR. Po rozpadzie państwa w 1991 roku została stolicą Federacji Rosyjskiej.

Mytiszczi
Miasto nad rzeką Jauzą, przylega do granicy administracyjnej Moskwy (należy do jej aglomeracji), stolica rejonu mytiszczeńskiego w obwodzie moskiewskim.
161,5 tys. mieszkańców.
18 kilometr Kolei Transsyberyjskiej.
Węzeł kolejowy: pociągi jadą w kierunku Moskwy, Jarosławla (Archangielska i Władywostoku) i Szczołkowa.
Gospodarka. Produkcja wagonów metra (także warszawskiego), wywrotek, znaków drogowych, kabli, artykułów elektrotechnicznych, przemysł budowlany, narzędziowy, włókienniczy.
W Mytiszczach znajdują się filie moskiewskich instytutów budowlanego i spółdzielni spożywczych.
Atrakcje: Cerkwie Błagowieszczeńska (1677 r.), Władimirska (1713 r.). Stare zagrody wiejskie we wsiach Klaźmińskoje, Pirogowskoje, Uczinskoje, Piestowskoje, Ikszinskoje.
Żostowo – wieś w rejonie, znana w świecie z dekoracyjnego malarstwa m. in. na tacach i sztućcach. Mieszkańcy specjalizują się w tym od połowy XIX wieku. Dziś żostowskie tace są jednym z symboli rosyjskiej sztuki ludowej. Głównym motywem są kolorowe kwiaty malowane na czarnym (zawsze!) tle tac czy drewnianych łyżek.
Fedoskino – wieś w rejonie, znana w świecie z malarstwa miniaturowych obrazów, głównie na szkatułkach z prasowanego papieru. Sztuka ta jest znana od XVIII wieku, kiedy to Piotr Korobow otworzył w 1795 roku pierwszy warsztat w Daniłkowie (obok Fedoskina). Sposoby ich wykonywania nie zmieniły się od połowy XIX wieku. Motywami malarskimi są zwykle ważne postaci, wydarzenia, zabytki i rosyjska przyroda.
Historia. Założone w 1460 r. jako Jauzskie Mytiszcze, mała warownia na starym trakcie handlowym, w której pobierano myto (stąd nazwa miejscowości). W końcu XVIII wieku z bogatych w wodę miejscowych źródeł poprowadzono wodociąg do Moskwy. Mieszkańcy zajmowali się produkcją frędzli, cegieł i furmaństwem. W połowie XIX wieku pojawiły się w mieście zakłady tekstylne. W latach sześćdziesiątych XIX wieku miejscowość stała się węzłem kolejowym. W 1925 roku Mytiszczi otrzymały prawa miejskie.

Puszkino
Siedziba rejonu puszkińskiego w moskiewskim obwodzie, na południowo-wschodnich stokach Grzędy Smoleńsko-Moskiewskiej, nad rzeką Urą w miejscu, gdzie wpada do niej dopływ Sieriebrianka.
73 tys. mieszkańców.
30 kilometr Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka. Zakłady mechaniczne, elektryczne, chemiczne, włókiennicze i meblarskie.
Atrakcje. Cerkiew Nikolska (1692-94). W pobliżu miasta znane uzdrowisko Tiszkowo.
Historia. Założone w 1499 roku. Od lat czterdziestych XIX wieku w mieście zaczynają powstawać przędzalnie wełny i bawełny. Od drugiej połowy XIX Puszkino stało się popularną miejscowością letniskową i takową jest do dziś. W 1925 roku Puszkino otrzymało prawa miejskie. W mieście mieścił się ośrodek szkoleniowy KGB.

Sofrino
Osiedle miejskiego typu w rejonie puszkińskim
11 tys. mieszkańców
45 kilometr Kolei Transsyberyjskiej
Węzeł kolejowy, w kierunkach do Moskwy, Jarosławla (Archangielska, Władywostoku) i Krasnoarmiejska.
Gospodarka. Fabryka przedmiotów kultu religijnego dla Cerkwi Prawosławnej, produkcja materiałów budowlanych.
Atrakcje. W pobliżu wieś Muranowo, gdzie mieszkali poeci Jewgienij Baratyński, a potem Fiodor Tiutczew (jeden z najzagorzalszych wrogów Polski).

Radoneż
Wieś w rejonie siergijewsko-posadskim.
55 kilometr Kolei Transsyberyjskiej.
Miejscowość letniskowa na miejscu staroruskiego grodu, miejsca urodzenia świętego Siergieja z Radoneża, odnowiciela prawosławnego życia zakonnego, założyciela Monastyru Troickiego w późniejszym Siergijewie Posadzie.

Abramcewo
Wieś w rejonie siergijewsko-posadskim.
57 kilometr Kolei Transsyberyjskiej.
Miejscowość letniskowa, posiadłość Sawy Mamontowa, który w 2. poł. XIX w. urządził w swoim dworze potężny ośrodek życia artystycznego. Skupili się wokół niego artyści poszukujący nowego wyrazu w sztuce, m. in. wybitni malarze Ilia Riepin i Michaił Wrubel czy architekci Fiodor Szechtel i Iwan Ropet. Od 1918 w dworze działa muzeum.

Chotkowo
Miasto w rejonie siergijewsko-posadskim nad rzeką Worią, dopływem Klaźmy.
23 tys. mieszkańców.
60 kilometr Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka. Produkcja systemów ogrzewania samolotów i statków kosmicznych, izolacji termicznych, wyrobów tekstylnych. Tu powstają słynne abramcewsko-kudrińskie drzeworyty.
Architektura. Zespół Klasztoru Pokrowskiego.
Historia. Miasto założone w 1308 roku jako osiedle przyklasztorne. Od 1939 roku jest tu osiedle robotnicze. Prawa miejskie Chotkowo otrzymało w 1949 roku.

Sergijew Posad
Miasto rejonowe nad rzeką Kanczurą
115 tys. mieszkańców
70 kilometr Kolei Transsyberyjskiej
Gospodarka. Produkcja traktorów, maszyn, farb, lakierów, artykułów szkolnych, budowlanych, tekstylnych. Dwie fabryki zabawek. Produkcja rzeźby religijnej.
Nauka. Siedziba prawosławnej Akademii Teologicznej (przekształconej w 1814 roku z istniejącego od 1742 r. seminarium duchownego), instytutów zootechnicznego (hodowli ptaków), humanistycznego oraz filii moskiewskiego uniwersytetu i akademii technicznej.
Atrakcje. Zespół Troicko-Siergijewskiej Ławry: ponad 50 obiektów najwyższej klasy światowej. Najcenniejsze obiekty to: sobory Troicki (1422) i Uspienski (1559-85), cerkwie Wwiedzieńska, Piatnicka (obie 1547), Wozniesienska (1766-99), Uspienska (1769), Iliańska (1733). Izby szpitalne, pałac carski, refektarz, cele klasztorne, pokoje metropolity, studnia piatnicka itp. A poza ławrą – hotel przyklasztorny z 1823 roku, stragany z 1902 roku. Zespół umieszczony jest na Światowej Liście dziedzictwa Kultury UNESCO. Miejscowość należy do Złotego Pierścienia, szlaku najcenniejszych zabytków sztuki sakralnej północnej Rosji. W mieście jest bardzo znane Muzeum Zabawek.
Historia. Miasto związane z osobą świętego Siergieja z Radoneża, który na wzgórzu Makowiec założył w. wym. klasztor i dał miastu nazwę. W 1354 roku założył Monastyr Troicki i został jego ihumenem (przeorem). W 1380 roku Siergiej błogosławił wyruszającego na wojnę z Tatarami księcia Dymitra. Wojna zakończyła się zwycięską bitwą na Kulikowym Polu, a książę zasłużył na przydomek Doński. W bitwie walczyli m. in. wysłani przez Siergieja dwaj pochodzący z bojarskich rodów (a więc potrafiący władać bronią) mnisi troiccy, Aleksander Piereswiet i Rodion (Andrzej) Osłabia. Ten pierwszy zginął.
Tu pracowali najsłynniejsi malarze ikon, święty Andriej Rublow i Danił Czorny. Właśnie dla Soboru Troickiego Rublow wykonał (napisał) swoje najwybitniejsze dzieło, „Świętą Trójcę”. Dziś obraz znajduje się w moskiewskiej Galerii Tretiakowskiej. W ciągu następnych stuleci klasztor stał się centrum rosyjskiego życia religijnego i kulturalnego. Pracowali tu pisarze ikon, kopiści ksiąg, snycerze, jubilerzy itp. W monastyrach powstawały latopisy (kroniki).
W XVI wieku sobór został otoczony murami długości 1284 metrów. Od 1608 roku przez 16 miesięcy oblegała go 30-tysięczna armia polska. Bez skutku.
W 1744 roku Sobór Troicko-Siergijewski otrzymał status ławry (klasztor bezpośrednio podległy patriarsze). Katarzyna II w roku 1782 specjalnym ukazem połączyła przyklasztorne osady Kokujewo, Panino, Klementiewo i inne w miasto, któremu nadała nazwę Siergijew Posad. Osady te od wieków słynęły w całej Rosji nie tylko z wyrobu przedmiotów kultu, ale także zabawek. W 1845 roku miasto połączyła z Moskwą droga utwardzona, a w 1862 – kolej. W 1919 roku ławra została zamknięta przez komunistów, a miasto zmieniło nazwę na Sergijew. Nie na długo, bo w 1930 roku stało się Zagorskiem, na cześć pomniejszego rewolucjonisty W. M. Zagorskiego. Po wojnie, w 1946 roku ławra wznowiła działalność, ale na ograniczonym obszarze. A w 1992 roku powróciła nazwa Siergijew Posad.

Strunino
Miasto nad rzeką Priczkurą, siedziba rejonu w obwodzie władymirskim.
16 tys. mieszkańców.
103 kilometr Kolei Transsyberyjskiej.
Kombinat włókienniczy przetwarzający bawełnę.
Miasto jest przemysłowym satelitą sąsiedniego Aleksandrowa. Powstało w 1938 roku jako osiedle mieszkaniowe robotników w. wym. kombinatu.

Aleksandrow
Miasto na północno-wschodnim krańcu Grzędy Smoleńsko-Moskiewskiej, nad rzeką Sieraja, siedziba rejonu w obwodzie władimirskim.
64 tys. mieszkańców.
112 kilometr Kolei Transsyberyjskiej.
Węzeł kolejowy: w kierunku na Moskwę, Jarosławl (Archangielsk, Władywostok), Oriechowo-Zujewo).
Gospodarka. Produkcja telewizorów „Rekord”, likierów, wódek, wyrobów mleczarskich i skórzanych.
Atrakcje. Monumentalny Sobór Troicki z 1513 roku, z dwoma unikalnymi brązowymi drzwiami, zabranymi przez Iwana Groźnego z Nowogrodu i Tweru. Zespół żeńskiego Swiato-Uspieńskiego Monastyru. Założony w 1654 roku, zachowane cele i mury z basztami.
Muzea: Sztuki, Mariny I. Cwietajewej, pisarza Siergieja J. Ełpłatiewskiego, w pobliskiej wsi Lizunowo muzeum pisarza Aleksieja I. Musatowa.
Historia. Powstał najpóźniej w XIV wieku – po raz pierwszy jest wymieniany w gramocie Iwana Kality (wielki książę moskiewski w latach 1325-1341) jako Osada Aleksandrowska. W 1513 roku powstał pałac wielkiego księcia Wasyla III i poświęcona została cerkiew Pokrowa Piereswiatoj Bogarodicy (dzisiejszy Sobót Troicki). W latach 1564-1581 w Aleksandrowie mieściła się rezydencja cara Iwana Groźnego. Tu w 1578 roku powstała pierwsza rosyjska drukarnia. Prawa miejskie Aleksandrow uzyskał w 1778 roku. W XIX wieku mieściły się tu największe w Rosji zakłady tkackie, Troicko-Aleksandrowska Manufaktura i Sokołowska Manufaktura.

Rostow
Miasto nad jeziorem Nero, siedziba władz rejonu w obwodzie jarosławskim.
35 tys. mieszkańców
224 kilometr Kolei Transsyberyjskiej.
Kolej zelektryfikowana dopiero w 1957 roku, gdy poprzednia stacja, Aleksandrow, już w 1937 r.
Gospodarka. „Rostowskaja Finift” – znana fabryka finifti, miniaturowych obrazków malowanych emalią na różnych materiałach. Rostowskie obrazki są dziś popularne w całym świecie. Ta znana w świecie fabryka powstała na początku XX wieku jako wytwórnia wyposażenia cerkwi. Poza tym zakłady lniarskie, produkcja kawy z cykorii, melasy.
Atrakcje. Rostów jest wielkim centrum turystycznym, należącym do Złotego Pierścienia.
Muzea regionalne i sztuki.
Kreml Rostowski z murami i basztami 1670-83. Wewnątrz nadbramna cerkiew Woskriesienia Christosa 1670, cerkwie Joana Bogosłowa 1683, Spasa na Sieniach, 1675, Odigitrii 1692-93, dwupiętrowa Czerwona Izba 1670, Biała Izba 1675, Pałac Ksiażęcy, trzykondygnacyjny Korpus Samojłowa, Ierarchski Korpus, oba z XVII wieku.
Wzdłuż murów liczne przybudówki gospodarcze i administracyjne.
Plac soborowy: Sobór Uspienski 1589 z freskami z lat 1659 i 1669-71, wykonanymi przez mistrzów jarosławsko-kostromskich Sebastiana, Wasilija i Konstantina Afanasjewów oraz Iwana i Fiedora Karpowów. W soborze jest rzeźbiony, ikonostas, groby rostowskich książąt i metropolitów, czterowieżowa (czterogłowa według Rosjan) dzwonnica 1682-87. Rostów jest znany ze wspaniałego dźwięku dzwonów. Największy, Sysoj, odlany w 1687 roku przez mistrza Fiodora Terentiewa, waży 32,76 tony (2000 pudów). To niedużo jak na rosyjskie warunki, kilka dzwonów o nazwie Car-Kołokoł ważyło wszak ponad sto ton! Pozostałe rostowskie dzwony też mają swoje nazwy.
Zabytki w mieście: cerkwie Grigorija Bogosłowa 1670-80), Spasa na targu z XVII wieku, Wozniesienia (1566 r.), Tołgskoj Bogomatieri 1761, Kosmy i Damiana 1778, Nikoły na Wspole 1813, zespoły monastyrów: Rożdiestwieńskiego (XVII-XIX wiek) Awraamiewski (XVI-XIX wiek – najstarszy klasztor w północno-wschodniej Rusi), Jakowlewski (XVII-XIX w.). W mieście jest zabudowa na promieniowo-okrężnym planie ulic. Drewniane, jednopiętrowe domy z XIX wieku z frontonami i balkonami w stylu rosyjskiego klasycyzmu. Pałace Mytny i Gościnny z lat trzydziestych XIX w.
W 1883 roku w Białej Izbie otwarto muzeum zabytków cerkiewnych, dziś zwane Rostowsko-Jarosławskim Historyczno-Architektoniczno-Artystyczne Muzeum.
Historia. Jedno z najstarszych miast Rosji (i Rusi), pierwsza wzmianka z 862 roku z Powieści Lat Minionych. W X wieku jedno z centrów Księstwa Rostowsko-Suzdalskiego. W 988 roku w Rostowie władał Jarosław Mądry. Od XI do XIII wieku w Księstwie Suzdalsko-Włodzimierskim. Za księcia Konstantyna Wsiewołodowicza 1186-1219 nastąpił największy rozkwit Rostowa. Od 1207 roku jest siedzibą Księstwa Rostowskiego. W 1237 roku zajęty przez Tatarów. Jeden z ważniejszych ośrodków latopiśmiennictwa. W 1474 roku włączony do Księstwa Moskiewskiego. Iwan Groźny włączył Rostów do opryczniny. W 1602 roku miasto poddało się Polakom.
Od XII do XVII wieku miasto nazywało się Rostów Wielki.
Od XV wieku Rostów jest jednym z centów religijnych Rosji. 1589-1778 siedziba arcybiskupów rostowskich. W końcu XVII wieku dla metropolity Ijona Sysojewicza wzniesiono rezydencję, Kreml Rostowski. W 1777 roku Rostow uzyskał prawa miejskie. Od 1796 roku jest siedzibą powiatu (potem rejonu) jarosławskiej guberni (potem obwodu). Od XVIII wieku wielkie centrum handlowe – w 1 połowie XIX wieku rostowskie jarmarki były trzecie co do wielkości po niżniegorodskich i irbitskich (za Uralem).
Od 2 połowy XVIII wieku do dziś kwitnie finifti, miniaturowe malarstwo emaliowe. Od 1970 roku centrum miasta jest rezerwatem urbanistycznym.
Rostów to centrum północnorosyjskiego warzywnictwa.

Jarosławl
Miasto nad Wołgą na północny wschód od Moskwy, siedziba władz obwodowych
603 tys. mieszkańców
Miasto podzielone na 6 gmin miejskich
średnie temperatury: styczeń –11, kwiecień 3, lipiec 17, październik 3
282 kilometr Kolei Transsyberyjskiej
Stacje pasażerskie: Jarosławl-Główny, Polanki, Przywołże, Filino, Kotorosl, Dunajka, Mołot.
Węzeł kolejowy; pociągi jadą w kierunkach na: Moskwę, Rybińsk (Sankt Petersburg), Daniłow (Archangielsk), Kostromę (Władywostok)
W mieście kursują autobusy, trolejbusy, tramwaje. Na Wołdze jest port śródlądowy.
Gospodarka. Elektromaszynowy: silniki Diesla, szyny kolejowe, obrabiarki do drewna, lodówki. Chemiczny: farb, lakierów, żywic syntetycznych, kauczuku syntetycznego, rafineria ropy, technologia polimerów. Budowlany, spożywczy.
Nauka. Uniwersytet, akademie medyczna, pedagogiczna, rolnicza, politechnika, wyższa szkoła teatralna, filie zaoczne instytutów ekonomicznego i inżynierii kolejowej.
Atrakcje. Zabytkowe centrum Jarosławla jest wpisane na listę Światowego dziedzictwa UNESCO. Typowy dla w Rosji promieniowo-okrężny system ulic. W Jarosławlu układ ten pochodzi z XVII wieku. Cerkwie z ciekawymi freskami: Nikoły Nadieina 1620-21, Rożdiestwa Christowa 1644, Ilii Proroka 1647-1650 (szczególnie cenna według Rosjan), Bogojawleńska 1644, Nikoły Mokrego 1665-72, Fiedorowska 1687, Paraskewy Piatnicy na Tugowej Górze 1692, Joana Zwiastuna w Tołczkowie 1681-87 (polecana przez specjalistów UNESCO jako szczególnie godna zwiedzenia), zespół Korowińskiej Osady XVII-XVIII w., monastyr Tołgskiej Matki Bożej (XVI-XVII w). Zabytki „cywilne”: klasycystyczny ratusz 1786-87, sierocińca 1787, stragany 1780-90, Dom Gościnny 1814-16, Jeparchialnej Szkoły, budynek konsystorza 1815, pałacyk Wachramiejewów (koniec XVIII w.). Liczne pomniki, m. in. poetów Nikołaja A. Niekrasowa, Leonida N. Trefolewa, aktora Fieodora G. Wołkowa, marszałka Fiodora I. Tołbuchina. W Karabisze 15 km od miasta znajduje się zagroda Niekrasowa z końca XIX wieku. W Jarosławlu odnaleziono rękopis „Słowa o wyprawie Igora”. W 1795 roku graf A. I. Musin-Puszkin kupił rękopis od byłego archimandryty Ioiła Bykowskiego.
Muzea: historyczno-architektoniczny rezerwat miejski, muzeum sztuki, dom-muzeum białoruskiego poety Maksima Bahdanowicza (Bogdanowicza), który mieszkał w Jarosławlu.
Teatry: dramatyczny, młodego widza, lalek.
Historia. Miasto założone ok. 1010 roku przez księcia Jarosława Mądrego jako twierdza w miejscu, gdzie Kotoroś wpada do Wołgi. Zadaniem twierdzy była ochrona przeprawy przez Wołgę. Pierwsza wzmianka z 1071 roku. W wiekach XI i XII pograniczne miasto Księstwa Rostowsko-Suzdalskiego. Od 1218 r. stolica Księstwa Jarosławskiego. Od 1463 r. w składzie Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Podczas interwencji polskiej w Jarosławlu kwaterowało pospolite ruszenie pod dowództwem Kuźmy Minina i Dymitra Pożarskiego. W XVII wieku Jarosławl był już dużym miastem targowym, gdzie handlowano chlebem, lnem i rybami. Był też ważnym ośrodkiem rzemieślniczym, znanym z przetwórstwa skór i lnu. Przez Jarosławl poprowadzono drogę do Archangielska. Po pożarze z 1658 roku, gdy spłonęło całe zbudowane z drewna miasto, rozwinęło się budowanie z kamienia. W drugiej połowie XVII wieku samoistnie powstają szkoły kamiennego budownictwa i naściennych napisów. W 1722 roku ukazem Piotra I utworzono w Jarosławlu pierwszą wielką manufakturę. To był początek uprzemysłowienia miasta. Jarosławl należał do guberni petersburskiej, potem moskiewskiej, by w 1777 roku stać się centrum najpierw obwodu, potem guberni, a za czasów radzieckich znów obwodu jarosławskiego. W 1750 roku w Jarosławlu aktor Fieodor G. Wołkow założył pierwszy w Rosji profesjonalny teatr. W latach 1870-98 przez Jarosławl przeciągnięto linie kolejowe do Moskwy, Wołogdy, Kostromy i Petersburga.

Daniłow
Miasto rejonowe w obwodzie jarosławskim, pomiędzy zbiornikami Rybińskim a Kostromskim nad rzeką Pelendą.
18 tys. mieszkańców.
356 kilometr Kolei Transsyberyjskiej
Węzeł kolejowy, pociągi jadą w kierunku na Jarosławl (Moskwę), Buj (Władywostok) i Wołogdę (Archangielsk)
Styk linii zasilanej prądem stałym i zmiennym. Zamiana lokomotyw i brygad obsługi pociągów pasażerskich. Wbrew pozorom to bardzo ważna operacja dla pasażerów. Owe brygady to w wagonach osoby pierwsze po Bogu, mające absolutną władzę. A że spora ich część wciąż tkwi w czasach radzieckich, gdzie uśmiech i życzliwość wobec pasażerów jest cechą bliżej nieznaną. Natomiast burkliwe odzywki i totalne nicnierobienie są na porządku dziennym. Znając stację, na której następuje zmiana, możemy mieć nadzieję, że kolejna zmiana będzie przyjemniejsza.
Gospodarka. Produkcja obrabiarek do drewna, zakład mleczarski, piekarnie, ferma drobiu, szwalnia. Miasto otacza rejon z dobrze rozwiniętym rolnictwem. W rejonie daniłowskim są wody mineralne.
Atrakcje. Sobór Matki Bożej Kazańskiej.
Historia. Założone w połowie XIII wieku jako wieś Daniłowskoje przez Daniela (Daniłę), młodszego syna Aleksandra Newskiego. Pierwsze wzmianki w końcu XVI wieku jako Daniłowska Słoboda. Prawa miejskie od 1777 r.

Lubim
Miasto rejonowe w obw. jarosławskim nad rz. Obnorą, dopływem Kostromy
6 tys. mieszkańców
393 kilometr Kolei Transsyberyjskiej
Tu pociągi są zasilane prądem zmiennym
Gospodarka. Tartaki, zakłady mięsne
Historia. Założony w 1546 roku, prawa miejskie od 1777 r.

[Gollum]

Buj
Miasto rejonowe w obwodzie kostromskim w miejscu, gdzie do Kostromy wpada rzeka Wieksa
26 tys.
średnie temperatury: styczeń –12, kwiecień 3, lipiec 17, październik 3
449 km Kolei Transsyberyjskiej.
Węzeł kolejowy; w kierunku na Daniłow (Moskwę), Kirow (Władywostok), Wołogdę (Archangielsk).
Gospodarka. Produkcja półprzewodników, zakład chemiczny, tartak, znana fabryka mebli rzeźbionych.
Atrakcje. Muzeum Regionalne, park Bieriozka, będący de facto lasem brzozowym.
Historia. Założone w 1536 roku przez Helenę Glińską, matkę Iwana Groźnego jako mała twierdza. W 1587 roku do Buja zesłano książąt Wasilija i Aleksandra Szujskich. Prawa miejskie w 1777 roku.

Galicz
Rejonowe miasto w obwodzie kostromskim, nad jeziorem Galickim
18,5 tys. mieszkańców
500 kilometr Kolei Transsyberyjskiej
Węzeł kolejowy, na Buj (Moskwa, Archangielsk), Kostromę i Kirow (Władywostok)
Gospodarka. Produkcja dźwigów samochodowych, zakłady skórzany, lniarski, meblarski, obuwniczy, mięsny, mleczarski. W rejonie sporo tartaków. Rejon jest bogaty w złoża iłów (sapropel) bogatych w siarczek żelaza, używanych do produkcji węgli sapropelowych.
Atrakcje.
Paisiew Monastyr założony w XIV w. na południowych przedmieściach, Spaso-Preobrażeński Sobór 1815, cerkwie Preobrażeńska 1774 i Wwiedieńska, pozostałości straganów. Muzeum regionalne.
Historia. Pierwsza wzmianka w 1238 roku jako Galicz Merski. Gród miał potężne, ziemne umocnienia. W XIII wieku był stolicą Księstwa Galickiego. W 1427 roku obronił się przed atakiem Tatarów kazańskich, którzy nie mogli sforsować umocnień. Od XVI wieku handlowe centrum Ziemi Kostromskiej.

Antonowo
Osiedle miejskiego typu na wschód od Galicza, siedziba rejonu w obw. kostromskim.
Osiedle miejskiego typu to popularna w ZSRR i Rosji jednostka osadnicza, nie będąca typowym miastem, ale nie będąca też wsią. Tym mianem określa się osiedla przyfabryczne (także przy stacjach kolejowych), niewielkie kurorty oraz skupienia podmiejskich daczy. Antonowo jest osiedlem przystacyjnym.
546 kilometr Kolei Transsyberyjskiej
Mieszkańcy zajmują się rolnictwem

Neja
Miasto nad rz. Neją, siedziba rejonu w obwodzie kostromskim.
11 tys. mieszkańców
598 km Kolei Transsyberyjskiej
Gospodarka. Duże firmy leśno-drzewne, przemysł spożywczy.
Muzeum regionalne
Nie wiadomo, kiedy miasto powstało. Wiadomo, że wyrosło z przystacyjnego przysiółka. Prawa miejskie otrzymało w 1958 roku.

Manturowo
Miasto nad rzeką Unżą, stolica rejonu w obw. kostromskim.
19 tys. mieszkańców.
651 kilometr Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka. Przetwórstwo drewna, m. in. duża fabryka oklein, produkcja preparatów farmaceutycznych, przetwórstwo lnu, zakłady spożywcze. W okolicy złoża łupków bitumicznych.
Pierwsze wzmianki w 1617 r. Prawa miejskie przyznane w 1958 roku.

Szaria
Miasto nad rzeką Wietługa, stolica rejonu w obwodzie kostromskim.
25 tys. mieszkańców.
699 kilometr Kolei Transsyberyjskiej.
Zmiana lokomotyw i obsługi pociągów.
Gospodarka. Jeden z ważniejszych ośrodków przemysłu drzewnego w europejskiej północnej części Rosji. Produkcja mebli, żelazobetonu, eksperymentalnych konstrukcji maszyn, mleczarnia, zakład tekstylny. W rejonie złoża glin keramzytowych.
Atrakcje. We wsi Rożdiestwienskoje pozostałości dworu Łagunina (ocalał park i staw). We wsi Iwanowskoje jest pomnik św. Warnawy. W rejonie rezerwaty Somonichiński i Michajłowski, chroniące północnorosyjską tajgę. Muzeum regionalne.
Historia. Prawa miejskie otrzymała w 1938 roku, o dacie powstania ani historii prawie nic nie wiadomo.

Ponazyriewo
Osiedle typu miejskiego nad rzeczką Neja (w obwodzie kostromskim są dwie rzeki o tej nazwie), siedziba rejonu na wschodzie obwodu kostromskiego
746 kilometr Kolei Transsyberyjskiej
Gospodarka. Obróbka drewna, rolnictwo.
Atrakcje. W pobliżu rozciąga się północnorosyjska tajga ze świerkowymi i brzozowymi lasami. Przy odrobinie szczęścia można spotkać może nie łosia czy niedźwiedzia (bo dawno zostały skłusowane), ale nie spotykane u nas latające wiewiórki polatuchy czy rosomaki, przypominające małego niedźwiedzia niezwykle silne i nieustępliwe drapieżniki (kuzyni m. in. domowych fretek).
Status osiedla miejskiego typu od 1957 roku.

Leninskoje
Osiedle miejskiego typu na zachodzie obwodu kirowskiego, siedziba władz rejonu szabalińskiego
794 kilometr Kolei Transsyberyjskiej
Gospodarka. Rolnictwo, przemysł spożywczy.
Atrakcje. W okolicy rosyjska tajga.
Historia. Status miasteczka otrzymało w 1945 roku. Poprzednia nazwa miejscowości – Szabalino. Jeden z niewielu przypadków, gdy w czasach komunistycznych nazwa miejscowości się zmieniła, a nazwa rejonu pozostała.

Swiecza
Miasteczko (osiedle miejskiego typu) w obwodzie kirowskim, stolica swieczyńskiego rejonu.
817 km Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka: obróbka drewna, rolnictwo.
Atrakcje. Tajga w okolicy. W lesie, oprócz obserwacji zwierząt, można nazbierać m. in. malin moroszek, pomarańczowych, słodko-kwaśnych, o ananasowym posmaku owoców, u nas nie spotykanych (z wyjątkiem kilku rezerwatów). Ale jeśli się pojedzie wtedy, gdy dojrzewają, czyli w drugiej połowie sierpnia i później, bo – podobnie jak żurawiny, dzięki zawartości kwasu benzoesowego, długo utrzymują świeżość. Przetwory z moroszek są przysmakiem w Skandynawii i Rosji.

Kotielnicz
Miasto rejonowe na wysokim brzegu Wiatki w pobliżu ujścia rz. Mołoma, w obwodzie kirowskim.
31,5 tys. mieszkańców.
869 km Kolei Transsyberyjskiej
Średnie temperatury: styczeń – 14, kwiecień 2, lipiec 18, październik 2.
Węzeł kolejowy, na: Buj (Moskwa), Kirow (Władywostok), Niżny Nowogród.
Mały port na Wiatce
Gospodarka. Największa w obwodzie kirowskim mleczarnia, zakład cukierniczy, piekarnia, drzewny, meblarski, zakład impregnacji słupów i masztów, binduga do spławu drewna, zakład mechaniki precyzyjnej, zakłady remontowe, dziewiarskie.
W rejonie uprawia się żyto, jęczmień, owies, len i kartofle, hodowla owiec, bydła i świń. W rejonie pokłady torfu, glin, wapienia i żwiru.
Atrakcje. Sobór Troicki (1713 r.), Cerkiew Nikolska (1903 r.), były zajazd. W górę Mołomy, we wsi Juriewo jest Cerkiew Ilińska (1767 r.) z dzwonnicą i XIX-wiecznym refektarzem. Muzeum regionalne
Rezerwat Nugurszski – zagajnik dębowy na prawym brzegu Wiatki, pomiędzy wsiami Mucha i Wiszkil, z jednym z największych w świecie stanowisk parejazaurów, gadów z permu. W okolicy tajga z opisanymi wyżej atrakcjami.
Historia. Pierwsza wzmianka w latopisie z 1143 roku o założeniu miasta Kokszarow. W 1181 roku przemianowany na Kotielnicz. Należał do Republiki Nowogrodzkiej, a w 1489 roku razem z innymi wiackimi miastami został włączony do Księstwa Moskiewskiego. Prawa miejskie w 1780 roku. Rozwijał się jako miasto handlowe na ważnym trakcie. W końcu XIX, w związku z rozwojem żeglugi parowej na Wiatce, rola Kotielnicza mocno spadła. W latach międzywojennych rozwinął się przemysł lniarski i powstała baza remontowa statków rzecznych.

Oriczi
Osiedle typu miejskiego, stolica okręgu oriczewskiego
915 km Kolei Transsyberyjskiej
Rolnictwo, w okolicy tajga.

Kirow
Maisto nad środkową Wiatką, w środku Obwodu Kirowskiego (jego stolica).
466 tys. mieszkańców
Średnie temperatury: styczeń –14, kwiecień 2, lipiec 18, październik 1
956 km Kolei Transsyberyjskiej
Zmiana lokomotyw i obsługi
4 gminy miejskie plus dzielnica Liangasowo
Stacje w obrębie miasta: Kirow Pasażerski, Kirow Kotłaszskij, Dołguszino, Pozdino.
Węzeł kolejowy, pociągi odjeżdżają w kierunkach na: Kotielnicz-Moskwę, Perm-Władywostok, Kotłas-Workuta/Archangielsk.
W mieście komunikacja trolejbusowa i autobusowa. Tory tramwajowe zostały rozebrane. W pobliżu lotnisko. Na Wiatce port rzeczny.
Gospodarka. Produkcja obrabiarek, maszyn rolniczych i budowlanych, przyborów różnych, sprzętu AGD (słynne lodówki „Wiatka”), opon, materiałów budowlanych, butów, kożuchów, mebli, zapałek, instrumentów muzycznych, przetwórstwo drewna, skór, przemysł mięsny i biochemiczny. Błyskawiczny rozwój przemysłu nastąpił od chwili przeniesienia tu zakładów zbrojeniowych z zachodniej części ZSRR po napaści niemieckiej.
Nauka. Instytuty: pedagogiczny, rolniczy, politechniczny, finansowo-ekonomiczny (filia), filia Permskiej Akademii Medycznej.
Atrakcje. W Dymkowie, wsi w granicach miasta, produkcja tradycyjnych modeli „Dymkowskich figurek”, dam w krynolinach, huzarów, gwizdki w kształcie zwierząt i jeźdźców. Sobór Uspieński przy Monastyrze Trifonowskim (1689 r.), Cerkiew Troicka, sztuczne ruiny w parku miejskim, klasycystyczne budynki mieszkalne z przełomu 18 i 19 w. W Kirowie stoi pomnik marszałka Iwana Koniewa przeniesiony tu z Krakowa. Gdy w Krakowie chciano go zburzyć, rada miejska Kirowa poprosiła o przekazanie monumentu.
Teatry: dramatyczny, młodego widza, lalkowy. Muzea: regionalne, sztuki im. Wasniecowów, muzea M. E. Sałtykowa-Szczedrina, A.S. Grina (tu się uczył), lotnictwa i kosmonautyki im. Ciołkowskiego, muzeum wiackiego rzemiosła artystycznego.
Historia. Pierwsze wzmianki w latopisach z 1374 roku jako Chłynów, należący do Republiki Nowogrodzkiej. W końcu 14 wieku w Księstwie Suzdalsko-Niżnienowogrodzkim, od pocz. XV wieku włączona do Księstwa Halickiego. Od 1489 roku w Wielkim Księstwie Moskiewskim. Od 1708 roku w Guberni Symbirskiej, potem kazańskiej. W 1780 roku zostało ustanowione Wiackie Namiestnictwo, potem przekształcone w gubernię, a w 1781 roku Chłynów przemianowano na Wiatkę.
Odtąd zaczyna się szybki rozwój miasta. W 1934 roku Wiatkę przemianowano na Kirow, ku czci zamordowanego z rozkazu Stalina (formalnie przez wrogów rewolucji) popularnego działacza komunistycznego Siergieja Kirowa. W 1989 roku do miasta włączono miasto Nowowiatsk. W 1993 roku mieszkańcy zdecydowali w referendum, że nie chcą powrotu miasta do nazwy Wiatka, wolą mieszkać w Krowie.

Zujewka
Osada miejskiego typu na Przedgórzu Uralskim, stolica rejonu zujewskiego w obwodzie kirowskim.
15 tys. mieszkańców
1060 km Kolei Transsyberyjskiej
Gospodarka. Produkcja i remont wagonów kolejowych, produkcja gadżetów i rekwizytów teatralnych. Mleczarnia, piekarnia, ferma drobiu. W okolicy rolnictwo.
Atrakcje. W leżącej w rejonie zujewskim wsi Riabowo mieści się muzeum-pomnik Wiktora i Apolinarija Wasniecowów, słynnych rosyjskich malarzy, którzy się tu urodzili.
Historia. Zujewka powstała jako osiedle przystacyjne dla budowniczych kolei Perm-Kotłas. Doskonale zachowana parowozownia, niemal nietknięta od chwili wybudowania, doskonale widoczna z pociągu.

Falenki
Osiedle miejskiego typu, stolica rejonu faleńskiego w obw. kirowskim.
1-92 km Kolei Transsyberyjskiej
Rolnictwo, obróbka drewna.

Jar
Osiedle miejskiego typu nad Czepcą (lewy dopływ Wiatki) w Udmurcji.
Czas + 1 godzina do moskiewskiego
1126 km Kolei Transsyberyjskiej.
Węzeł kolejowy; Kirow-Moskwa, Perm-Władywostok, Liesnoj.
Obróbka drewna i lnu.

Głazow
Miasto nad Czepcą, stolica rejonu głazowskiego w Udmurcji.
106 tys. mieszkańców
1163 km Kolei Transsyberyjskiej, stacja Głazowskaja
Gospodarka. Przemysł maszynowy, produkcja maszyn dla przemysłu chemicznego, materiałów budowlanych, remont maszyn, obróbka drewna, meblarstwo, zakłady dziewiarskie, tekstylne, przemysł spożywczy.
W rejonie rolnictwo i hodowla bydła (mięsnego i mlecznego) oraz świń.
Nauka. Instytut Pedagogiczny
Atrakcje. Idnakar – grodzisko 2 km od Głazowa. W IX-XV wieku mieszkali tam Bułgarzy Wołżańscy. Wciąż trwają spory, czy była tu siedziba możnego rodu, czy też faktoria (Idnakar leży na północnych krańcach państwa Bułgarów). W każdym razie jest jednym z ważniejszych dowodów na wielkość państwa bułgarskiego i wysokiej cywilizacji ludu.
W mieście jest też muzeum regionalne.
Historia. Miasto znane w XVIII wieku jako Głazowskaja. W 1780 r zmieniono nazwę na Głazow. Na początku XX wieku miasto było bardzo ważnym ośrodkiem handlu lnem i jego produktami, przędzą, pakułami oraz owsem i skórami.

Balezino
Osiedle miejskiego typu (od 1938 r.) nad Czepcą, stolica rejonu balezińskiego w Udmurcji.
1191 km Kolei Transsyberyjskiej, zmiana lokomotyw i brygad obsługi.
Tu jest styk zasilania trakcji prądem zmiennym (w kierunku Moskwy) i stałym (w kierunku Władywostoku)
Przedsiębiorstwa transportu kolejowego, rolnictwo.

Kiez
Osiedle miejskiego typu nad rzeką Łyp, stolica rejonu kiezskiego w północno-wschodniej Udmurcji.
1245 km Kolei Transsyberyjskiej.
Tartak, rolnictwo.

Wereszczagino
Miasto, stolica rejonu wereszczagińskiego w Permskim Kraju.
Czas: + 2 godziny do moskiewskiego
25 tys. mieszkańców
1314 km Kolei Transsyberyjskiej
Gospodarka. Młyny, piekarnie, zakład dziewiarski, remont maszyn drogowych i produkcja części zamiennych do nich, wyrób konstrukcji żelbetowych.
W rejonie rolnictwo i hodowla. Złoża ropy naftowej, torfu, wapienia i margla.
Muzeum regionalne
Historia. Miasto założone w 1898 roku jako Ocziorskaja podczas budowy kolei Perm-Wiatka jako osiedle przy stacji Ocziorskaja. Potem (dokładnie nie wiadomo kiedy) nazwa została zmieniona na Wozniesienskaja. W 1915 roku znów zmiana nazwy na Wereszczagino, ku czci rosyjskiego malarza-batalisty Wasilija W. Wereszczagina.

Majskij
Osiedle w granicach administracyjnych Krasnokamska
1387 km Kolei Transsyberyjskiej
Stacja nazywa się Czajkowskaja
Rolnictwo, produkcja materiałów budowlanych.

Perm
Miasto na środkowym Przedgórzu Uralskim nad Kamą, poniżej ujścia rz. Czusowaja.
7 rejonów miejskich, enklawa Nowyje Liady na brzegu Zbiornika Kamskiego, jego południowej odnogi utworzonej w dolinie Sylwy.
1,018 mln mieszkańców
Średnie temperatury: styczeń – 15, kwiecień 3, lipiec 18, październik 1
1434 km Kolei Transsyberyjskiej, zmiana lokomotyw i obsługi
Stacje w mieście: Perm-1, Perm-2 (tu się zatrzymują pociągi transsyberyjskie), Zakamsk, Kurija, Perm-Sortirowocznaja, Błocznaja, Kabelnaja, Bałmosznaja, Lewszino, Gołowanowo.
Węzeł kolejowy: Kirow-Moskwa, Jekaterynburg-Władywostok, Czusowskaja-Niżnyj Tagił
W mieście kursują tramwaje, trolejbusy
Lotnisko, port na Kamie
Gospodarka. Wielki ośrodek przemysłu, zwłaszcza ciężkiego
Elektromaszynowy: technika kosmiczna i lotnicza, uzbrojenie, obrabiarki, telefony, radiostacje, rowery, piły mechaniczne
Metalurgiczny: produkcja miedzi i wysokogatunkowej stali.
Chemiczny: przetwórstwo ropy, brom, jod, masy plastyczne, farby, lakiery, kwas siarkowy, celuloza, papier, proszki do prania, węgiel aktywowany, pochłaniacze chemiczne, leki. W pobliżu Hydroelektrownia Kamska.
Nauka. Instytut artystyczny (o światowej sławie, kształcący głównie baletmistrzów i choreografów). Uniwersytet, uniwersytet techniczny, akademia medyczna, akademia rolnicza, akademia muzyczna, instytut pedagogiczny, Instytuty naukowe uralskiego oddziału Rosyjskiej Akademii Atrakcje. Teatr opery i baletu im. Czajkowskiego o wyjątkowo wysokim poziomie, teatry dramatyczny, młodego widza, lalek. Filharmonia, cyrk, galeria sztuki, muzeum regionalne. Jego częścią jest diorama przedstawiająca grudniowe powstanie w Motowilisze w 1905 roku.
Architektura: Sobór Pietropawłowski (1757), sobór Klasztoru Spassko-Preobrażeńskiego, liczne budynki z 18 wieku, gmachy Rady Miejskiej (koniec XVIII w.) i Błagorodnego Zgromadzenia. Wśród budynków z XIX i pocz. XX wieku wyróżniają się Opera i Akademia Muzyczna.
Na brzegu Zbiornika Kamskiego w Chochołowce znajduje się jedyny skansen na Uralu.
58 km od Permu leży znane uzdrowisko balneologiczne Ust Kaczka. Jak na warunki rosyjskie to przysłowiowy rzut beretem.
Historia. W 1723 roku we wsi Jegoszicha zbudowano hutę miedzi i osiedle przyzakładowe. W pobliskiej wsi Motowilicha w 1738 roku powstała druga huta miedzi. W 1781 roku Jegoszichę przemianowano na Perm i nadano status miasta. I od razu awansowano do roli stolicy Namiestnictwa Permskiego. Pod koniec XVIII i na początku XIX wieku w Permie mieściły się zarządy uralskich kopalni państwowych. Od początku XIX wieku port permski był największy na Kamie. W 1863 roku przez miasto przeprowadzono Trakt Syberyjski, a w 1878 – Kolej Transsyberyjską. W 1863 roku w pobliżu huty miedzi zbudowano Motowilichską Fabrykę Armat, która szybko (z racji zapotrzebowania na broń) stała się jednym z największych permskich zakładów. A Motowilicha została włączona do Permu.
Przed rewolucją Perm był stolicą Uralu. Administracyjną, gospodarcza, kulturalną i ekonomiczną. Potem jego rola spadła w związku z przejęciem części kompetencji przez Czelabińsk, a zwłaszcza Jekaterynburg. Ale podczas wojny do Permu ewakuowano największe fabryki zbrojeniowe zachodniej części ZSRR. W 1940 roku miasto przemianowano na Mołotow. Do nazwy Perm powrócono w 1957 roku. Po wojnie, z racji nagromadzenia fabryk zbrojeniowych, Perm był miastem zamkniętym.
W okolicach miasta można spotkać wiele odsłoniętych pokładów z okresu permu. Właśnie od nazwy miasta wzięła się nazwa okresu geologicznego, ostatniego w erze paleozoicznej. Wtedy wyginęły kordaity (przodkowie iglastych), a maksimum rozwoju zakończone upadkiem miały paprocie nasienne. Wtedy powstały pierwsze liściaste nagonasienne, miłorzębowce i sagowce. To okres wielkiego rozwoju rekinów, także słodkowodnych. Podupadają płazy, a bujny rozwój przeżywają gady. Nazwę perm temu okresowi nadał po roku 1840 Roderick Murchison, szkocki badacz paleozoiku, który właśnie na Uralu sklasyfikował ostatni okres paleozoiku (wcześniej w zachodniej Europie wyodrębnił okresy syluru i dewonu).

Kungur
Miasto rejonowe na południe od Permu, gdzie rzeki Ireń i Szakwa wpadają do Syłwy, dopływu Kamy.
75 tys. mieszkańców
1535 km Kolei Transsyberyjskiej
Gospodarka. Zakłady Turbobur, produkujące 95 % rosyjskiej używanych w górnictwie produkcji turbowiertów i planetarnych silników hydraulicznych.
Duża fabryka obuwia, wyspecjalizowana w produkcji butów dla wojska.
Zakład artystyczny produkujący majolikę i pamiątki z kamienia. A do tego fabryka gitar, szwalnia oraz zakłady remontujące maszyny górnicze do odwiertów ropy i gazu.
W rejonie złoża ropy, gazu, łupków bitumicznych, gipsu, glin ogniotrwałych, wód mineralnych.
Atrakcje. Na skraju miasta, na prawym brzegu Syłwy znajduje się Kungurska Jaskinia Lodowa – dobrze znana geografom i speleologom, pomnik przyrody. Długość 5,7 km, z czego dla turystów udostępniono 1,5 km, deniwelacja 30 m, ponad 50 podziemnych jezior, bardzo dużo lodu.
W rejonie kungurskim rezerwat botaniczny Spasska Góra, fragment stepu ostnicowego.
Muzeum regionalne.
Architektura: Cerkiew Preobrażeńska 1781 r., Sobór Nikolski, były zajazd, stragany targowe z II poł. XIX wieku, Przytułek Zyrianowski (dziś oddział chirurgii szpitala), składy kupców Kopakowów (dziś dom kultury).
Historia. Założony w 1648 roku nad rzeką Kungurką 17 km powyżej ujścia rz. Ireń. W 1662 r. Miasto spalili Baszkirzy. Rok później przeniesiono w okolice wsi Mysowoje i odbudowano jako potężną twierdzę. W 1774 roku obrońcy Kunguru odparli szturmy powstańców Pugaczowa.
Na początku XVIII wieku rozwinął się przemysł skórzany. Równocześnie rozwinął się przemysł lniarski. I Kungur do dziś w Rosji słynie z butów oraz doskonałych, znanych w całym kraju z jakości lin, powrozów i oleju lnianego. W połowie XVIII wieku Kungur był jednym z największych miast na Uralu. Stał się ważnym ośrodkiem handlu, zwłaszcza chlebem.

Ust`-Kiszert`
Wieś nad rzeką Barda, niedaleko jej ujścia do Syłwy (dopływu Kamy), stolica rejonu kiszerckiego w Permskim Kraju
1555 km Kolei Transsyberyjskiej
Rolnictwo

Szalia
Osiedle miejskiego typu na zachodnich stokach Uralu, stolica rejonu szalińskiego w obwodzie swierdłowskim.
1669 km Kolei Transsyberyjskiej
Rolnictwo, w okolicy tajga.

Pierwouralsk
Miasto na północnych stokach Konowałowskiego, pasma w środku Uralu, nad rz. Czusowaja (dopływa Kamy, a więc jeszcze europejski wododział), stolica rejonu pierwouralskiego w obwodzie swierdłowskim
136 tys. mieszkańców
1771 km Kolei Transsyberyjskiej
Gospodarka. Produkcja stalowych ciągnionych rur bezszwowych oraz balonów stalowych, cegły dynasowej (krzemionkowej), materiałów ognio- i kwasoodpornych z kwarcytów wydobywanych z góry Karaulnoj. Ważny ośrodek produkcji kompletnych metalowych konstrukcji budowlanych, opartych m. in. na rurach.
W pobliżu miasta kopalnie rud żelaza, wapienia i dolomitu.
Nauka. Filia Uralskiego Uniwersytetu Technologicznego.
Atrakcje. Pomnik wyznaczający granicę Europy i Azji.
Historia. Powstało w 1732 roku w pobliżu ujścia rz. Szajtanka do Czusowej jako osiedle przyzakładowe Wasiliewo-Szajtańskich Zakładów Metalurgicznych. Na bazie tego zakładu na początku XX wieku utworzono pierwszy na Uralu zakład produkcji rur bezszwowych i walcowanych – stąd nazwa miasta Pierwouralsk – od pierwszego zakładu (produkcji rur).

Jekaterynburg
Miasto na wschodnich stokach Uralu Środkowego nad rzeką Iset (dopływ Toboła, który wpada do Irtysza), stolica obwodu.
7 rejonów miejskich plus osiedla włączone: Kolcowo, Siewierka, Szabrowskij, Szirokaja Rieczka.
1270 tys. mieszkańców.
Średnie temperatury: styczeń – 16, kwiecień 2, lipiec 17, październik 1
1814 km Kolei Transsyberyjskiej
Dworce w mieście: Swierdłowsk-Pasażerski (tu zatrzymują się pociągi transsyberyjskiej), Swierdłowsk-Rozrządowy, Szartasz, Putiewka, Apparatnaja, Wostocznaja, Uktus, Kieramik.
Ważny węzeł kolejowy; pociągi odjeżdżają w kierunku na: Perm-Moskwę, Kazań-Moskwę, Czelabińsk-Ałma-Ata, Kurgan-Omsk, Tiumeń-Władywostok, Tawda-Łusowoj, Niżnyj Tagił-kopalnie ropy nad dolnym Obem
Pierwszy dworzec w mieście zbudowano w 1872 roku, gdy budowano linię kolejową. Dziś jest to stacja wojskowa. Drugi, obecnie odnawiany dworzec, powstał w 1910 roku. Stacja Swierdłowsk-Pasażerski kiedyś nazywała się Jekaterynburg-I, a Szartasz to Jekaterynburg-II. Właśnie na Szartasz w 1918 roku przywieziono z Syberii zdetronizowanego cara Mikołaja II z rodziną.
Od 1991 roku w mieście jest metro – jedna linia, jak w Warszawie.
Port lotniczy
Gospodarka. Ogromne centrum przemysłu, zwłaszcza maszynowego, w mieście powstają wszelkie możliwe maszyny. Centrum metalurgii (żelaza, złota), ważny ośrodek przem. chemicznego, lekkiego, obuwniczego, skórzanego i jubilerskiego. W świecie jest znany zakład Uralskie Samocwiety, wytwarzający ozdoby z kamieni półszlachetnych.
Nauka. 140 instytucji naukowych. Najważniejsze to Uralskie Centrum Rosyjskiej Akademii Nauk, Uralski Uniwersytet Państwowy, politechnika, akademie górnicza, rolnicza, medyczna, kolejowa, prawna, leśna.
Atrakcje. Galeria malarstwa z największymi w Rosji zbiorami odlewów, głównie żeliwnych. Filią galerii jest unikalny Kasliński Żeliwny Pawilon, który zdobył złoty medal na wystawie światowej w Paryżu w 1900 r. Kultura: Teatr Opery i Baletu im. Łunaczarskiego, teatry dramatyczny, komedii muzycznej, lalkowy, młodego widza, filharmonia, cyrk.
Muzea: okręgowe, Uralu, historii medycyny, wojennej sławy Uralu, Historii Uralskiego Okręgu Wojskowego, literatury im. Dimitrija N. Mamin-Sybiraka, dom-muzeum pisarza Pawła P. Bażowa.
Architektura: Miasto rozciąga się 15 km ze wschodu na zachód i 26 km z północy na południe. Osią miasta jest rzeka Iset, dzieląca na część wschodnią (większą) i zachodnią (mniejszą). W obrębie miasta rzeka została zamieniona na kaskadę 4 zbiorników: Isetski Prud (największy), Miejski, Parkowy, Niżnieisetski.
W mieście jest mnóstwo klasycystycznych budynków z przełomu XVIII i XIX wieku, najważniejsze to: kancelaria górnicza (przebudowany na klasycystyczny gmach późnobarokowy), pałac Rastrogujewa-Charitonowa, dom Małachowa i inne.
W miejscu pierwszego zakładu metalurgicznego z 1723 roku urządzono Skwer Historyczny z pozostałościami maszyn i bryłami kopalin wydobywanych w całym Uralu.
Historia. Założony jako przyszłe centrum Uralu w 1721 roku przez Wasilija N. Tatiszczewa, wybitnego rosyjskiego... historyka, który był również znakomitym administratorem i twórcą rosyjskiego górnictwa i hutnictwa. Jednak faktyczny początek miasta notuje się od 7 (17 wg kalendarza gregoriańskiego) listopada 1723 roku, kiedy to nad rzeką Iset zaczęto budowę Rządowego Zakładu Metalurgicznego wraz z osiedlem przyzakładowym. Niebawem zbudowano też twierdzę. Na cześć carycy Katarzyny I zakłady i twierdzę nazwano Jekaterynburgiem. W mieście urządzono szkołę górniczą, z czasem z Permu przeniesiono dyrekcje kopalni. W pobliżu miasta budowano kolejne zakłady metalurgiczne: Wierch-Isetski, Wierchnieuktusski (Elżbietański), które z czasem połączyły się z Jekaterynburgiem.
W 18 wieku powstała pierwsze zakłady kamieniarskie; w 1751 roku zbudowano szlifiernię, produkującą m. in. kamienne wazy i szkatułki z malachitu i porfiru. Także tu narodziło się uralskie hutnictwo złota; tu przetapiano samorodki wynajdywane w uralskich kopalniach.
W 1863 roku przez miasto przeprowadzono Trakt Syberyjski a w 1872 roku doprowadzono kolej z Permu. Administracyjnie miasto podlegało Permowi, albo samo było stolicą guberni czy obwodu.
W nocy z 17 na 18 lipca 1918 roku w Jenaterynburgu rozstrzelano cara Mikołaja II z rodziną, sprowadzonych z Tobolska.
W 1919 roku przywrócono gubernię jekaterynburską, przekształconą w Obwód Uralski, podzielona w 1934 r. na mniejsze. W 1924 roku miasto zmieniło nazwę na Swierdłowsk na cześć Jakowa Swierdłowa, który był formalną głową państwa radzieckiego (przewodniczącym Ogólnorosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego Rad do śmierci na hiszpankę 16 marca 1919 roku. W okresie międzywojennym następuje skokowy wręcz rozwój miasta, podczas wojny dodatkowo zasilonego przeniesieniem tu fabryk z europejskiej części ZSRR. W 1991 roku miasto powróciło do nazwy Jekaterynburg, ale stacje kolejowe i obwód zachowały nazwy związane ze Swierdłowem.

Biełojarskij
Osiedle miejskiego typu nad Pyszmą, prawym dopływem Tury, stolica rejonu biełojarskiego
1870 km Kolei Transsyberyjskiej
Elektrownia atomowa, jedna z mniejszych (moc cieplna 530 MW, elektryczna 200 MW).

Bogdanowicz
Miasto na wschodnim przedgórzu uralskim, nad rz. Kunara (dopływ Pyszmy)
36 tys. mieszkańców
1913 km Kolei Transsbyberyjskiej
Węzeł kolejowy: na Jenaterynburg-Moskwę, Tiumeń-Władywostok, Czelabińsk (Astrachań), Sierow (ośrodki naftowe nad dolną Obią – rzeka Ob. jest rodzaju żeńskiego!)
Gospodarka. produkcja wyrobów ogniotrwałych, mebli, zakład impregnacji podkładów kolejowych, fabryka porcelany, mieszalnia pasz, przetwórstwo mięsa, piekarnia.
Historia. Powstał w 1883 roku jako stacja podczas budowy kolei Jekaterynburg-Tiumeń. Nazwa na cześć jednego z inicjatorów budowy kolei transsyberyjskiej, Jewgienija W. Bogdanowicza.

Kamyszłow
Miasto na lewym brzegu Pyszmy przy ujściu Kamyszłowki, stolica rejonu kamyszłowskiego
31 tys. mieszkańców
1957 km Kolei Transsyberyjskiej
Gospodarka. Zakład obsługi kolei, przetwórstwo skór, produkcja izolatorów, materiałów budowlanych, maszyn leśnych i drogowych, ferma drobiu.
Atrakcje. Sobór Pokrowski, budynki drukarni i byłego gimnazjum męskiego. 7 km od miasta, na brzegu Pyszmy, leży uzdrowisko balneoklimatyczne Obuchowo, Muzeum historyczno-krajoznawcze.
Historia. Założony w 1667 roku jako Kamyszłowski Ostróg (ostróg – mała twierdza). W 1687 roku zmieniono nazwę na Kamyszłowska Słoboda. W 1781 roku uzyskał prawa miejskie.

Pyszma
Osiedle miejskiego typu nad Pyszmą przy ujściu rz. Jurmacz, siedziba rejonu pyszmińskiego.
1996 km Kolei Transsyberyjskiej
Rolnictwo
W 1943 roku wieś otrzymała status osiedla miejskiego typu.

Tugułym
Osiedle miejskiego typu nad rz. Tugułymka (dopływ Pyszmy), stolica rejonu tugułymskiego w obwodzie swierdłowskim.
2078 km Kolei Transsyberyjskiej
Gospodarka. Rolnictwo.
Historia. Status osiedla miejskiego typu od 1962 roku.

Tiumeń
Miasto nad rz. Tura (dopływ Toboła)
502 tys. mieszkańców
Średnie temperatury: styczeń – 16, kwiecień 3, lipiec 18, październik 1
2138 km Kolei Transsyberyjskiej
Zmiana lokomotyw i brygad obsługi.
Węzeł kolejowy; Jekaterynburg-Moskwa, Omsk-Władywostok, Tobolsk-Niżniewartowsk-Nowyj Urengoj
Stacje kolejowe w mieście: Tiumeń, Wojnowka.
W mieście działa komunikacja autobusowa i trolejbusowa
Port na rzece Tura, lotnisko
Gospodarka. Centrum zarządzania zachodniosyberyjskimi złożami i kopalniami ropy i gazu (Północ Ob-Irtyszska). Przez miasto przechodzi kilka rurociągów.
Petrochemia, metalurgia, budowa maszyn, akumulatorów, stocznia śródlądowa, produkcja instrumentów medycznych, przetwórstwo wełny owczej (dywany), obuwniczy, skórzany, mięsny, rybny, elektrociepłownia.
Tiumeń dzięki ropie jest dziś jednym z największych centrów finansowych Rosji.
Nauka. Uniwersytet, akademia medyczna, instytuty urbanistyczny, budowlany, rolniczy, kultury i sztuki.
Atrakcje. Historyczne centrum w widłach Tury i Tiumeńka, Cariowo – grodzisko tatarskie z resztkami wałów i fosy, Klasztor Troicki (kiedyś Preobrażeński) 1616 r., Cerkiew Pietropawłowska 1766 r. (dziś muzeum historii miasta), Sobór Znamieński 1786 r., kamienne mury z 1741 r., cerkiew Michała Maleina z końca XVIII wieku, Kaplica Wsiechwiatska 1838 r., budowle publiczne: była szkoła, zajazd, ratusz (dziś muzeum obwodowe), kantory pocztowe.
Kultura: teatry dramatyczny i lalkowy, filharmonia, cyrk. Muzeum obwodowe, muzeum „Sztab Blüchera”, gdzie w 1919 roku formowała się 51. Perekopska Dywizja pod dowództwem Wasyla Blüchera.
25 km na południe od miasta uzdrowisko balneologiczne Bolszoj Taraskul.
Historia. W XIV wieku na klinowatym cyplu przy ujściu Tiumenka do Tury, Tatarzy założyli miasto Czingi-Tura, które zostało pierwszą stolicą Chanatu Syberyjskiego. Miasto zostało zdobyte i spalone przez Kozaków pod dowództwem Jermaka w 1581 roku. Pretekstem ich wyprawy, zakończonej zdobyciem chanatu i faktycznym rozpoczęciem podboju Syberii, była odmowa płacenia carowi haraczu przez chana Syberii. Tiumeń to pierwsze rosyjskie miasto na Syberii. Założone jako ostróg w 1586 roku przez wojewodów (dowódców wojskowych) I. Miasina i W.B. Sukina na miejscu spalonego Czingi-Tura. Nie na długo. Już w XVIII wieku Tiumeń została spalona przez Tatarów, którzy nie chcieli dobrowolnie poddać się carowi. Odbudowane miasto rozwijało się wzdłuż brzegu Tury, w kierunku południowo-wschodnim, wzdłuż szlaku na Syberię.
Od XVII wieku ważne centrum handlowe i rzemieślnicze na szlaku do Chin. Rozwinęło się kowalstwo, odlewnictwo dzwonków końskich, obróbka skór i futer, produkcja mydła. W XIX wieku był już jednym z największych ośrodków przemysłowych. Dominowała obróbka skór, zwłaszcza zwierząt upolowanych w tajdze (sobole itp.).
W 1838 roku w Tiumeni zbudowano pierwszy parowiec. Po uruchomieniu w 1840 roku żeglugi parowej na Syberii znaczenie Tiumeni jeszcze wzrosło. Kolejny wzrost znaczenia – gdy w 1885 roku doprowadzono kolej z Jekaterynburga. W drugiej połowie XIX wieku Tiumeń była ważnym ośrodkiem stoczniowym, przetwórstwa skór, ryb i produkcji dywanów.
Był też miejscem jednych z największych na Syberii jarmarków. Ustępowały im tylko targi w nieodległym (jak na warunki rosyjskie) Irbicie – 160 km w prostej linii i nieco ponad 200 km drogami.
Administracyjnie Tiumeń podlegała początkowo Tobolskowi (gubernia i namiestnictwo), leżącemu na północny wschód u ujścia Toboła do Irtysza. Potem role się odwróciły i to Tobolsk należał i należy do obwodu tiumeńskiego.
W XIX wieku Tiumeń stała się „stolicą” osiedleńców i zesłańców. Tu mieściło się dowództwo rejestrujące i rozsyłające po całej Syberii katorżników i stertujące przepływem dobrowolnych osadników.

Jatutorowsk
Miasto rejonowe nad Tobołem, nieco poniżej ujścia rz. Isam.
37 tys. mieszkańców.
2212 km Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka. Przetwórstwo mleka i mięsa, produkcja konserw, remont maszyn leśnych.
Atrakcje. Muzeum Dekabrystów – w domu, w którym mieszkał zesłany tu Aleksander Murawiow.
Historia. Tatarskie miasto Jawłu-Tur zostało puszczone z dymem przez Kozaków Jermaka. Na jego mocno już wystygłych zgliszczach, w 1639 r. założono Ostróg Jatutorowski. Potem obok powstało osiedle, Jatutorowska Słoboda, w 1872 roku przekształcona w miasto powiatowe. W XIX wieku Jatutorowsk był miejscem zesłań więźniów politycznych.

Zawodoukowsk
Miasto na lewym brzegu Toboła, stolica rejonu zawodoukowskiego w obwodzie tiumeńskim
26 tys. mieszkańców.
2236 km Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka. Produkcja maszyn rolniczych, obróbka futer zwierząt leśnych, szwalnia.
W pobliżu miasta wody geotermalne wykorzystywane przez zakład wodoleczniczy.
Historia. Założony w 1729 roku jako wieś Ukowskaja. W 1787 r. została wsią gminną jako Zawodoukowskoje. Podczas budowy kolei transsyberyjskiej zbudowano dworzec i koszary dla robotników. W 1941 roku otrzymał status osiedla miejskiego typu, a w 1960 prawa miejskie.

Omutinskij
Osiedle nad rz. Wagaj (lewy dopływ Iszymia), centrum rejonu omutińskiego.
2306 km Kolei Transsyberyjskiej.
Rolnictwo.
Status osiedla miejskiego typu przyznany w 1959 r.

Gołyszmanowo
Osiedle, centrum rejonu gołyszmanowskiego.
2350 km Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka: rolnictwo, drobny przemysł spożywczy.

Iszym
Miasto rejonowe na lewym brzegu rz. Iszym, w połowie drogi między Tiumenią a Omskiem, w obwodzie tiumeńskim.
63 tys. mieszkańców.
2428 km Kolei Transsyberyjskiej, zmiana lokomotyw i brygad obsługi.
Gospodarka. Produkcja maszyn rolniczych, autokarów, remont wagonów i lokomotyw, produkcja części zamiennych do lokomotyw spalinowych. Produkcja mebli, obuwia, materiałów budowlanych, przetwórstwo mięsa, browar.
W rejonie rolnictwo, hodowla, złoża glin do wyrobu ceramiki.
Nauka. Instytut pedagogiczny.
Atrakcje. W rejonie rezerwat Siniciński Bór, fragment naturalnej tajgi z rzadkimi gatunkami roślin, zwłaszcza paprotników. W mieście warty obejrzenia jest Sobór Bogojawleński (1793 r.). 12 km od Iszymia, we wsi Jerszowo (dawniej Bezrukowo) urodził się pisarz Piotr P. Jerszow.
Historia. Założony w 1687 roku jako Korkinska Słoboda. W 1782 roku, na życzenie Katarzyny II osiedle przemianowano na Iszym. W XIX wieku w Iszymiu co roku odbywały się sławne Nikolskie Jarmarki, jedne z największych na Syberii.

Nazywajewsk
Miasto rejonowe w obwodzie omskim.
Czas: + 3 godziny do moskiewskiego.
13 tys. mieszkańców.
2562 km Kolei Transsyberyjskiej, zmiana lokomotyw i brygad obsługi.
Gospodarka. Zakłady tłuszczowe i mięsne, mieszalnia pasz, ferma drobiu z wylęgarnią piskląt, firmy transportowe, szycie kożuchów i futer, zakład dziewiarski.
Atrakcje. W pobliżu step. Może już nie tak bezkresny jak sto lat temu czy dziś w nieodległej (jak na rosyjskie warunki) Mongolii, ale najprawdziwszy step.
Historia. Miasto założone w 1911 roku przystacyjne jako Sibirskij Posad. W 1956 roku zbudowano tu rozjazd torów i nadano prawa miejskie.

Liublinskij
Osiedle miejskiego typu, siedziba rejonu w obwodzie omskim.
2658 km Kolei Transsyberyjskiej, stacja Liublinskaja.
Rolnictwo, mleczarnia.

Omsk
Miasto nad Irtyszem
5 rejonów miejskich, osiedla włączone do miasta: Bieriegowoj, Wchodnoj, Krutaja Gorka.
1158 tys. mieszkańców.
Średnie temperatury: styczeń –19, kwiecień 1, lipiec 19, październik 1.
2711 km Kolei Transsyberyjskiej.
Dworce kolejowe w mieście: Omsk-Pasażerski (tu zatrzymują się transsyberyjskie), Karbyszewo1, Moskowka, Wchodniaja.
Węzeł kolejowy, pociągi odjeżdżają w kierunkach na: Tiumeń-Moskwę, Nowosybirsk-Władywostok, Pietropawłowsk-Kurgan, Karasuk-Barnauł.
W mieście kursują tramwaje, trolejbusy, autobusy. Metro się buduje.
Na Irtyszu jest port rzeczny, w pobliżu miasta port lotniczy.
Gospodarka. Jeden z największych ośrodków przemysłowych Rosji. Produkcja rakiet, silników, kombajnów zbożowych, telewizorów, magnetowidów, urządzeń gazowych, wszelkiego oprzyrządowania, rafineria ropy, przemysł chemiczny – produkcja mas plastycznych, węgla technicznego, obróbka drewna, skór, wyrób dywanów, obuwniczy, spożywczy. Miasto zasilają 4 elektrociepłownie.
W okolicy rozwija się warzywnictwo i sadownictwo na potrzeby miasta.
Nauka. Uniwersytet, akademia medyczna, Akademia Transportu (kształcą ca kadry dla Kolei Transsyberyjskiej), instytuty: budowlany, epidemiologiczny, rolniczy, politechniczny, drogowo-samochodowy, pedagogiczny, weterynaryjny, wychowania fizycznego, administracyjny. Filie Ałtajskiego Instytutu Kultury, Nowosybirskiego Instytutu Transportu Wodnego, Instytutu Tekstylnego. Wyższa szkoła milicji. Uczelnie wojskowe: ogólna i wojsk pancernych.
Atrakcje. Kozacki Sobór Nikolski 1840 r., pałac generał-gubernatora 1861 r., budynki Korpusu Kadetów 1826 r., Hotel „Rosja” 1906 r., budynki sądu 1914 r., dyrekcji kolei 1917 r., domy F. F. Sztumpfa i A. S. Kabałkina.
Kultura: teatry akademicki, dramatyczny, muzyczny, młodego widza, lalkowy, sala organowa, filharmonia, cyrk. Muzeum Fiodora Dostojewskiego (był tu zesłany), galeria im. Michaiła A. Wrubla, wybitnego malarza rosyjskiego, nie mającego w swych żyłach ani kropli rosyjskiej krwi; ojciec był Polakiem, matka Dunką.
Historia. Założony w 1714 roku na brzegu Irtysza u ujścia rzeki Om jako twierdza graniczna chroniąca przez atakami koczowników, zwłaszcza Tatarów, Kazachów i Kirgizów oraz jako baza wypadowa do dalszego podboju Syberii. W latach sześćdziesiątych XIX wieku wzniesiono nową twierdzę, która stała się administracyjnym centrum pogranicznych twierdz i fortów. Prawa miejskie otrzymał w 1782 roku. Początkowo w guberni tobolskiej, od 1822 roku siedziba władz guberni omskiej i akmolińskiej. Od 1808 roku do rewolucji administracyjne centrum Kozaków Syberyjskich. To właśnie dzięki ich wpływom Kolej Transsyberyjska została poprowadzona przez Omsk. Według pierwotnych planów miała biec przez leżący na północy Tomsk. Siedziba Generał-Gubernatorstwa Zachodniosyberyjskiego i Stepowego.
W końcu XVIII wieku na Irtyszu powstała przystań, która z czasem rozrosła się do dużego portu rzecznego. W 1894 roku do Omska doprowadzono linię kolejową z Czelabińska, a przez Irtysz przerzucono most kolejowy. W 1913 roku doszła druga linia, z Tiumeni. Od tego czasu w Omsku zaczynają powstawać zakłady przemysłowe. Do gwałtownego rozwoju przyczyniło się przeniesienie zakładów z Europy w 1941 roku.
W latach 1918-19 w Omsku mieścił się rząd antybolszewicki, a potem sztab dyktatury Aleksandra Kołczaka. A po rewolucji w okolicach miasta były łagry dla mniej niebezpiecznych dla władzy pospolitych przestępców. Polityczni byli zsyłani w znacznie bardziej mordercze miejsca.

Kormiłowka
Osiedle miejskiego typu na lewym (południowym) brzegu Omu, stolica rejonu.
2757 km Kolei Transsyberyjskiej.
Rolnictwo.

Kałaczińsk
Miasto rejonowe na lewym brzegu Omu.
24 tys. mieszkańców.
2790 km Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka. Produkcja dywanów żakardowych, ręczników frotte, mleczarnia, przetwórstwo mięsa, fabryka konserw, produkcja przyczep ciągnikowych, maszyn rolniczych, cegielnia, elewator zbożowy.
W rejonie rolnictwo i złoża glin ceramicznych.
Historia. Jako wieś istnieje od 1795 roku. W 1830 roku osiedlili się tu koloniści z europejskiej części Rosji. W 1838 roku w pobliżu miasta przeprowadzono Trakt Syberyjski.

Tatarsk
Miasto w zachodniej części Niziny Barabińskiej, siedziba rejonu w obwodzie nowosybirskim.
30 tys. mieszkańców.
2880 km Kolei Transsyberyjskiej.
Węzeł kolejowy, pociągi odjeżdżają w kierunkach na: Omsk-Moskwę, Nowosybirsk-Władywostok, Karasuk-Semipałatyńsk.
Gospodarka. Firmy transportu kolejowego, obuwnictwo, szwalnia, rzeźnia, elewator zbożowy. W rejonie rolnictwo.
Atrakcje. Filia muzeum obwodowego. W pobliżu step syberyjski.
Historia. Założony w 1911 roku po połączeniu wsi Stara Tatarka i Stancionnyj.

Czany
Osiedle miejskiego typu, siedziba rejonu czanowskiego w obwodzie nowosybirskim.
2932 km Kolei Transsyberyjskiej.
Rolnictwo, drobny przemysł spożywczy.
Atrakcje. Wokół miasta rozciąga się step. A niedaleko (45 km) malownicze jezioro Czany. Słone, bezodpływowe, o bardzo rozbudowanej linii brzegowej, pełne zatok, wysp i półwyspów. Powierzchnia bardzo zmienna, od 1,4 do 2 tys. km kw.

Barabińsk
Miasto nad rzeką Om, w południowo-wschodniej części Niziny Zachodniosyberyjskiej, na Stepie Barabińskim (kraina od tego miasta wzięła nazwę), siedziba rejonu w obw. nowosybirskim.
36 tys. mieszkańców.
3035 km Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka. Produkcja pasz, mebli, gorzelnia, piekarnia, mleczarnia, przetwórnia ryb. W pobliżu miasta duża elektrownia cieplna.
Atrakcje. W okolicy Step Barabiński, bezdrzewna, trawiasta przestrzeń, jakich w Europie już nie uświadczy. A niedaleko (50 km) jezioro Czany. Filia muzeum obwodowego.
Historia. Miasto powstało w 1893 roku jako osiedle przystacyjne budowanej Kolei Transsyberyjskiej.

Ubinskoje
Wieś (bez statusu osiedla typu miejskiego) w pobliżu jeziora Ubińskiego, siedziba władz rejonu.
3118 km Kolei Transsyberyjskiej.
Rolnictwo.

Kargat
Miasto nad rz. Kargat, dopływem Czułyma, wpadającego do bezodpływowego jeziora Czany.
12 tys. mieszkańców.
3159 km Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka. Serowarnia, rzeźnia, tartak. W rejonie rozwinięte rolnictwo, złoża glin, piasku i torfu.
Historia. Miasto założone w XVIII wieku jako Forpoczta Kargatska. Prawa miejskie otrzymało w 1965 roku.

Czułym
Miasto nad rz. Czułym, wpadającą do bezodpływowego j. Czany.
13 tys. mieszkańców – charakterystyczne, że liczba ludności systematycznie spada od lat pięćdziesiątych – jedno z niewielu takich miejsc w byłym ZSRR. W 1959 roku było 18 tys. mieszkańców, a w 1989 roku 13,9 tys.
3205 km Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka. Produkcja walonek, zakłady tłuszczowe, piekarnia, tartak, szwalnia. W rejonie hodowla, w tym owiec cienkowełnistych.
Atrakcje. Wieża ciśnień z 1894 roku.
Historia. Osiedle założone w 1762 roku jako Czułymskoje podczas budowy Traktu Syberyjskiego. W 1937 roku status osiedla miejskiego typu, w 1947 – prawa miejskie.

Koczeniewo
Osiedle miejskiego typu na zachód od Nowosybirska, siedziba rejonu.
3286 km Kolei Transsyberyjskiej.
Rolnictwo i drobny przemysł spożywczy.

Ob
Miasto w aglomeracji Nowosybirska, przy zachodnich granicach administracyjnych, wbrew nazwie bynajmniej nie leży nad brzegiem Obu. Pierwsze miasto na trasie Kolei Transsyberyjskiej nie będące stolicą rejonu.
25 tys. mieszkańców.
3319 km Kolei Transsyberyjskiej.
W pobliżu nowosybirskie lotnisko Tołmaczewo.
Gospodarka. Produkcja urządzeń sanitarnych.

Nowosybirsk
Miasto nad Obem w miejscu, gdzie wpadają doń prawe dopływy Inia (w centrum) i Berb (na południu miasta), największa metropolia Syberii.
1,4 mln mieszkańców, trzecie co do wielkości miasto Rosji (po Moskwie i Sant-Petersburgu).
Średnie temperatury: styczeń –19, kwiecień 0, lipiec 18, październik 1.
3319 km Kolei Transsyberyjskiej. Zmiana lokomotyw i brygad obsługi pociągów.
Dworce w mieście: Nowosybirsk-Główny (tu zatrzymują się pociągi transsyberyjskie), Nowosybirsk-Zachodni, Nowosybirsk-Wschodni, Inia-Jużnaja, Sibirskaja, Ińskaja, Nowosybirsk-Jużnyj, Siejatiel, Junost.
Węzeł kolejowy, pociągi odjeżdżają w kierunkach na: Omsk-Moskwę, Krasnojarsk-Władywostok, Barnauł-Ałma-Ata, Nowokuźnieck.
W mieście kursuje metro na 2 liniach, tramwaje, trolejbusy. Port rzeczny na Obi, międzynarodowy port lotniczy.
Gospodarka. Budowa maszyn i urządzeń dla energetyki, samolotów, przemysł elektromaszynowy, radiotechniczny, tekstylny, chemiczny, budowlany, spożywczy, metalurgia żelaza i cyny. W granicach miasta znajduje się potężna (400 MW) hydroelektrownia na Obi. Tama spiętrzająca wodę stworzyła długi na ponad 170 km Zbiornik Nowosybirski, ważne miejsce wypoczynku i rybołówstwa.
W okolicach kwitnie warzywnictwo i sadownictwo na potrzeby miasta.
W rejonie są złoża wód mineralnych, glin keramzytowych i ceramicznych oraz kamienia budowlanego.
Nauka. Syberyjski oddział Rosyjskiej Akademii Nauk, Państwowy Uniwersytet Nowosybirski, uniwersytet rolniczy, uniwersytet techniczny, akademia medyczna, konserwatorium, liczne instytuty: architektoniczny, budowlany, geodezji, żeglugi rzecznej, kartografii, zdjęć lotniczych, transportu kolejowego, resocjalizacji, pedagogiczny itp. Spora część nowosybirskiego ośrodka naukowego koncentruje się w Akademgorodku, położonej wśród lasów dzielnicy na południowych krańcach miasta, koło zalewu. Dzielnica ma wszystko, co potrzeba do samodzielnego bytu, nawet szpital i bazary. W pobliskim Kolcowie znajduje się jeden z najważniejszych w świecie ośrodków biotechnologicznych.
Atrakcje. Największy w Rosji teatr opery i baletu. A że rosyjski balet prezentuje najwyższy światowy poziom, więc w tym wypadku ilość (miejsc) idzie w parze z jakością (przedstawień). Inne teatry: dramatyczny, komedii muzycznej, młodzieżowy, lalkowy, filharmonia, cyrk. Muzea: regionalne, Kolei Transsyberyjskiej, geologiczne, zoologiczne, historii i kultury narodów Syberii, Słońca, galeria obrazów, dom-muzeum działacza rewolucyjnego Siergieja Kirowa.
Architektura: sobór, dworzec kolejowy, zespół targowy, teatr – wszystko z przełomu wieków XIX i XX.
Historia. Miasto założone w 1893 roku jako Nowa Dieriewnia, osiedle robotników budujących most kolejowy na Obi i kolej transsyberyjską. Nieoficjalnie miejscowość nazywano Gusiewką. Ale tylko przez rok. Bo w 1894 roku osiedle przemianowano na Aleksandrowskij, na cześć cara Aleksandra III. Ta nazwa obowiązywała niespełna rok, bo niebawem Aleksander III zmarł. I w 1895 roku, ku czci nowego cara Mikołaja II nazwę zmieniono na Nowonikołajewskij. Obowiązywała ona do roku 1903, gdy osiedle otrzymało nową nazwę, Nowonikołajewsk i prawa miejskie. Podczas rewolucji tu zaczynał się odcinek kolei strzeżony przez polską Dywizję Syberyjską, ciągnący się aż po Ujar za Krasnojarskiem. Polacy mieli na tym odcinku aż cztery pociągi pancerne: „Warszawa”, „Kraków”, „Poznań” i „Poznań II”. Na Obi pływało kilka monitorów z polskimi załogami i banderami – były to pierwsze polskie okręty od rozbiorów. W 1925 roku znów zmieniono nazwę na Nowosybirsk. W okresie międzywojennym w okolicy znajdowało się sporo łagrów. Podczas wojny ewakuowano tu część zakładów z europejskiej części ZSRR. Po wojnie, w ramach polityki zaludniania Syberii, miasto się gwałtownie rozwinęło; milion mieszkańców osiągnęło już w latach sześćdziesiątych. W pięćdziesiątych zaczęto budować Akademgorodok. W roku 2004 ukończono nowy most kolejowy przez Ob. Ale fotografowanie go – jak za starych radzieckich czasów – grozi nawet aresztowaniem i konfiskatą aparatu, czego niejednokrotnie doświadczyli m. in. polscy turyści. Na szczęście kończyło się w najgorszym wypadku na zabraniu sprzętu, ale groźby wsadzenia za kratki są na porządku dziennym.

Moszkowo
Osiedle miejskiego typu na północny wschód od Nowosybirska, centrum rejonu moszkowskiego.
3394 km Kolei Transsyberyjskiej.
Rolnictwo, drobny przemysł spożywczy.

Stancionno-Ojaszinskij
Osiedle miejskiego typu, należące do rejonu moszkowskiego.
3417 km Kolei Transsyberyjskiej. Stacja nazywa się Ojasz.
Rolnictwo, drobny przemysł spożywczy.

Bołotnoje
Miasto pomiędzy rzekami Tomem i Obią, do obu rzek podobna odległość, siedziba rejonu.
20 tys. mieszkańców. Kolejny po Czułymie przykład wyludniania się, gdy cała Syberia gwałtownie się zaludniała. W 1959 roku miasto liczyło 25,4 tys. mieszkańców.
3461 km Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka. Szwalnia, produkcja materiałów budowlanych, firmy transportowe.
Historia. Założone w 1805 roku jako wieś na Trakcie Syberyjskim w miejscu, gdzie odchodzi droga na Barnauł.

Jurga
Miasto na lewym brzegu Tomu (dopływ Obi), stolica rejonu w obwodzie kemerowskim. Na prawym jest już inne miasto, Połomosznoje.
Czas + 4 godziny do moskiewskiego.
86 tys. mieszkańców.
3491 km Kolei Transsyberyjskiej.
Węzeł kolejowy, pociągi odjeżdżają w kierunkach na: Nowosybirsk-Moskwę, Krasnojarsk-Władywostok, Kemerowo-Nowokuźnieck.
Gospodarka. Produkcja materiałów ściernych, elementów dla kolei, mebli, cegielnia, browar, mleczarnia, przetwórstwo mięsa. W rejonie rolnictwo i hodowla, także drobiu, złoża piasku, żwiru i glin.
Nauka. Filia Tomskiego Uniwersytetu Technicznego.
Atrakcje. Ok. 35 km od Jurgi znajduje się zespół kilku naskalnych malowideł, począwszy od neolitu, a skończywszy na 16. wieku, tuż przed podbiciem przez Rosję: Noworomanowskaja Pisanica, Nikolskaja, Pisanyj Kamień i Wisiaszczij Kamień. Tu są te, które ocalały. Co się dało, zostało zabrane do muzeum Tomskaja Pisanica w Tomsku.
Kultura: muzea sztuki dziecięcej, narodów Syberii i Dalekiego Wschodu, regionalne.
We wsiach Kołbicha i Bielianino (40 km od Jurgi) zachowały się drewniane, osiemnastowieczne domy, zbudowane bez użycia gwoździ.
Historia. Założona w 1886 roku. W 1906 roku przez osadę przeprowadzono Kolej Transsyberyjską.

Jaszkino
Osiedle miejskiego typu, centrum rejonu w obwodzie kemerowskim.
3537 km Kolei Transsyberyjskiej.
Rolnictwo.

Tajga
Miasto rejonowe na północy obwodu kemerowskiego.
26 tys. mieszkańców. Tajga traci mieszkańców począwszy od końca lat pięćdziesiątych (33,9 tys. w roku 1959)
3565 km Kolei Transsyberyjskiej, zmiana lokomotyw i brygad obsługi.
Węzeł kolejowy, pociągi odjeżdżają w kierunku na: Nowosybirsk-Moskwę, Krasnojarsk-Władywostok, Tomsk-Biełyj Jar (centrum wydobycia ropy nad rz. Kem)
Gospodarka. Produkcja materiałów budowlanych, drobne zakłady spożywcze, firmy transportowe.
Historia. Miasto zbudowane w końcu XIX wieku jako osiedle robotników budujących Kolei Transsyberyjską. Podczas rewolucji toczyły się tu ciężkie walki pomiędzy polską Dywizją Syberyjską a Armią Czerwoną.

Anżero-Sudżensk
Miasto rejonowe w północnej części obwodu kemerowskiego.
97 tys. mieszkańców – powolna utrata ludności począwszy od końca lat pięćdziesiątych (115,6 tys. w 1959 r.).
3596 km Kolei Transsyberyjskiej.
Stacje w mieście: Anżerskaja (tu zatrzymują się pociągi transsyberyjskie), Sudżenka, Staryje Czieły, Czieły.
Gospodarka. Jedno z centrów wydobycia węgla w Zagłębiu Kuźnieckim. Zakłady produkcji maszyn i urządzeń górniczych, huta szkła, produkcja konstrukcji żelazobetonowych, leków, piekarnia, rzeźnia.
Nauka. Filia instytutu pedagogicznego w Tomsku.
Atrakcje. Muzeum regionalne.
Historia. Miasto powstało w 1897 roku jako sieć osiedli kopalni Anżerskich i Sudżeńskich, które na przełomie XIX i XX wieku wydobywały 98 (!) procent kuźnieckiego węgla. Ale ich połączenie nastąpiło dopiero 1928 roku. Miejscowość od razu otrzymała status osiedla miejskiego typu a w 1931 roku prawa miejskie.

Jaja
Osiedle miejskiego typu nad rzeką Jaja, lewym dopływem Czułyma (dopływ Obi)
3625 km Kolei Transsyberyjskiej.
Rolnictwo, drobne zakłady przemysłu spożywczego.

Iżmorskij
Osiedle miejskiego typu w obwodzie kemerowskim, siedziba rejonu.
3640 km Kolei Transsyberyjskiej.
Rolnictwo.

Marijnsk
Miasto nad rzeką Kija, dopływem Obi, stolica rejonu o obwodzie kemerowskim.
3713 km Kolei Transsyberyjskiej.
Styk zasilania prądem stałym (w stronę Moskwy) i zmiennym (do Władywostoku).
Gospodarka. Gorzelnia, produkcja wódek i likierów, rzeźnia, tartak, zakład meblowy.
Atrakcje. Dom-muzeum pisarza Władimira A. Cziwilichina (tu się urodził), muzeum regionalne.
Historia. Założony z 1698 roku jako Kijskoje. W 1856 roku uzyskał prawa miejskie, a rok później zmiana nazwy na Marijnsk.

Tiażinskij
Osiedle miejskiego typu nad rzeką Tiażin, prawym dopływie Kiji.
3773 km Kolei Transsyberyjskiej.
Zasilanie już prądem zmiennym.
Gospodarka. Mleczarnia, produkcja materiałów budowlanych, rolnictwo.

Bogotoł
Miasto nad rzeką Czeni, prawym dopływem Czułymu, na północnych stokach niskiego (nieco ponad 500 m.n.p.m.) pasma Arga, przedłużenia Sajanu Wschodniego (Sajany).
23 tys. mieszkańców – od lat sześćdziesiątych powolny spadek – w 1959 roku było prawie 31 tys.
3846 km Kolei Transsyberyjskiej.
Gospodarka. Budowa wagonów, mleczarnia, browar.
W rejonie hodowla, także zwierząt futerkowych, złoża złota, węgla brunatnego, granitu, wapienia, białej gliny.
Historia. Założony w 1883 roku jako stacja przy budowie kolei. Nazwa pochodzi od wsi leżącej 8 km od torów.

Aczyńsk
Miasto na wzgórzach Arga (przesłużenie Sajanu Wschodniego), na prawym brzegu Czułymu (dopływ Obi), stolica rejonu w obwodzie kemerowskim.
115 tys. mieszkańców.
3914 km Kolei Transsyberyjskiej.
Węzeł kolejowy, pociągi odjeżdżają w kierunkach na: Nowosybirsk-Moskwę, Krasnojarsk-Władywostok, Abakan-Nowokuźnieck, Liesosybirsk (miasto nad Jenisejem).
W mieście kursują tramwaje i autobusy, na Czułymie jest port rzeczny.
Gospodarka. Zakład wzbogacania rud aluminium – z nefelinu do tlenku glinu, rafineria ropy, cementownia, produkcja materiałów budowlanych, przemysł spożywczy.
W pobliżu miasta kopalnie Kańsko-Aczyńskiego Kompleksu Paliwowo-Energetycznego.
Nauka. Filie instytutów metali komorowych i budowlanego z Krasnojarska.
Atrakcje. 2 km od miasta – odkrywki z okresu kolonizacji Syberii przez ludzi pierwotnych z epoki paleolitu
10 km od miasta – Jaskinia Ajdaszyńska.
Kultura: tatr dramatyczny, muzeum regionalne.
Architektura: Sobór Kazański 1832 r., synagoga 1905 r., budynki z początku XX wieku.
W pobliżu miasta rozciąga się przepastna tajga syberyjska z sobolami, burundukami, polatuchami, ale także niedźwiedziami.
Historia. Założony w 1641 roku jako Ostróg Aczyński nad rzeką Biełyj Ijus. Po pożarze w 1683 roku ostróg przeniesiono w dzisiejsze miejsce, nad rzekę Czułym, gdzie wpada doń Aczynka.

Nowocziernorieczenskij
Osiedle miejskiego typu w rejonie kozulskim.
3954 km Kolei Transsyberyjskiej.
Rolnictwo, transport kolejowy.
W pobliżu osiedla tajga.

Kozulka
Osiedle miejskiego typu, siedziba rejonu w Kraju Krasnojarskim.
3979 km Kolei Transsyberyjskiej.
Rolnictwo, drobny przemysł spożywczy.

Krasnojarsk
Miasto nad Jenisejem, w Sajanach, stolica Kraju Krasnojarskiego.
7 rejonów miejskich.
880 tys. mieszkańców.
Średnie temperatury: styczeń –17, kwiecień 1, lipiec 18, październik 1
4098 km Kolei Transsyberyjskiej.
Węzeł kolejowy, pociągi odjeżdżają w kierunku na: Aczyńsk-Moskwę, Tajszet-Władywostok, Diwnogorsk (miasto w aglomeracji Krasnojarska, na południe od metropolii).
Stacje kolejowe w mieście: Krasnojarsk, Bugacz, Jenisej, Złobino, Bazaicha, Krasnojarskije Stołby.
W mieście kursują tramwaje i trolejbusy. Metro jest w trakcie budowy. Na Jeniseju port rzeczny. W pobliżu miasta lotnisko.
Gospodarka. Bardzo ważny ośrodek przemysłowy Rosji. Produkcja ciężkich maszyn elektrycznych, leśnych, stocznia rzeczna, produkcja telewizorów. Przemysł chemiczny: kauczuk syntetyczny, opony, chemia farmaceutyczna. Hutnictwo aluminium i metali kolorowych, w tym złota. Przemysł celulozowo-papierniczy, spożywczy, meblowy, materiałów budowlanych (w tym cementu).
Nauka. Filia syberyjskiego oddziału Rosyjskiej Akademii Nauk z instytutami: fizyki, chemii, technologii chemicznej i leśno-drzewny. Syberyjsko-Dalekowschodni Oddział Rosyjskiej Akademii Sztuki, uniwersytet, uniwersytet rolniczy, Akademia Metali Kolorowych i Złota. Akademia Lotnictwa i Kosmonautyki. I wiele przeróżnych instytutów.
Atrakcje. Park Narodowy Stołby leży tuż obok miasta, a chronione w nim monumentalne granitowo-sjenitowe ostańce skalne zaczynają się już w Krasnojarsku, niemal na wschodnim brzegu Jeniseju. PN Stołby powstał w 1925 r. Obejmuje 47 tys. ha, z czego zwiedzać można ok. 1,5 tys. Ostańce, wysokości do stu metrów nad poziom gruntu, mają fantazyjne nieraz kształty. W parku jest około 80 grup ostańców. Cały teren porasta tajga jodłowa. To miejsce jest znane w całym świecie, zwłaszcza wśród miłośników wspinania się po skałkach.
Kultura: teatry dramatyczny, opery i baletu, komedii muzycznej, młodego widza, lalek, filharmonia. Dwie galerie wystawowe. Mieszkanie-muzeum P.A. Krasikowa, dom-muzeum malarza Władimira I. Surikowa, Muzeum sztuki im. Surikowa.
Architektura: Baszta na Górze Karaulnoj na miejscu starego ostroga. Cerkiew Pokrowska 1785 r., Cerkiew Błagowieszczeńska 1804 r., przykłady dawnej syberyjskiej architektury drewnianej, kantory kupieckie z początku XX wieku.
Zbiornik Krasnojarski, długi na ok. 350 km, zaczyna się już w Diwnogorsku, mieście za południowymi granicami Krasnojarska, zbudowanym specjalnie dla potrzeb obsługi tej drugiej co do wielkości (6100 MW) rosyjskiej hydroelektrowni (po Brackiej na Angarze). Tama wysokości 125 m utworzyła na Jeniseju zbiornik o powierzchni 2150 km kwadratowych i pojemności 73 kilometrów sześciennych wody.
Historia. Powstał w 1628 roku jako ostróg Krasnyj Jar dla ochrony przez koczownikami, którzy napadali osadników biorąc w jasyr mieszkańców. Z drugiej strony była to baza wypadowa dla poszerzania rosyjskiej władzy nad Syberią. Rozwój miasta zaczął się w 1735 roku, kiedy przez krasnojarski ostróg przeprowadzono trakt syberyjski. W 1756 roku kupiec Własiewski założył tu pierwszą hutę w Sajanach. Potem powstały następne. W XIX wieku Krasnojarsk był jednym z centrów (obok Omska) Kozaków Syberyjskich. Na przełomie XIX i XX wieku miasto i całe Sajany przezywały gorączkę złota. Większość dzisiejszych zakładów powstało jeszcze przed wojną. Do nich dołączyły te ewakuowane podczas wojny z Europy. W 1934 roku Krasnojarsk został stolicą Kraju Krasnojarskiego, sięgającego od Tuwy (formalnie niepodległej, faktycznie marionetkowej komunistycznej republiki, po wojnie bezceremonialnie włączonej do ZSRR) po Morze Arktyczne.

[Gollum]

Ujar
Miasto na przedgórzu Sajanu Wschodniego nad rzeką Ujarka (dopływ Jeniseju), siedziba rejonu.
15 tys. mieszkańców – w 1959 było 21,6 tys.
4229 km Kolei Transsyberyjskiej.
Węzeł kolejowy, pociągi odjeżdżają w kierunku na: Krasnojarsk-Moskwę, Tajszet-Władywostok, Sajanskij-Abakan-Nowokuźnieck.
Gospodarka. Mleczarnia, piekarnia, rzeźnia, tartak, produkcja materiałów ogniotrwałych i asfaltu. W rejonie wydobycie miki. Jest używana w elektronice jako izolator, przy produkcji gumy, papieru przemysłowego, tapet ściennych, tworzyw sztucznych, lakierów, ceramiki, przezroczystych okienek wziernikowych do pieców, jako posypka do papy czy surowiec do otrzymywania litu.
Atrakcje. W rejonie, we wsi Olgino jest drewniana cerkiew z początku XX wieku.
Historia. Założony w 17