turystycznie-forum.pl

Centralny Okręg Przemysłowy (COP) to główna inwestycja II Rzeczpospolitej powstała w drugiej połowie lat 30-tych i rozwijana później także w okresie PRL-u. Głównym zamysłem była lokalizacja strategicznych zakładów zbrojeniowych w obszarze potencjalnie najbezpieczniejszym, oddalonym od granic z Niemcami i Rosją Radziecką. Wprawdzie cały obszar COP-u zawierał się na obszarze od Radomia na północy po Krosno, Jasło i Nowy Sącz na południu, ale centrum regionu znajdować się miało w widłach Wisły i Sanu. Planowano nawet osobne województwo COP ze stolicą w Sandomierzu, zamiar ten częściowo zrealizowano po wojnie tworząc w latach 70-tych nieistniejące już województwo tarnobrzeskie. Dziś funkcja przemysłowa obszaru została zdecydowanie zredukowana, ale powstałe miejscowości są ciekawym świadectwem przeszłych inwestycji. W sumie tworzyłyby całkiem dużą prawie 200-tysięczną aglomerację i szkoda, że nie widać póki co pomysłu na takie "połączenie sił", co na pewno ułatwiłoby komunikację pomiędzy miastami (Mielec, Tarnobrzeg, Stalowa Wola, Sandomierz, Nisko, Rudnik nad Sanem, Ulanów, Nowa Dęba, Nowa Sarzyna, Koprzywnica, Baranów Sandomierski, Gorzyce, Zawichost). W Stalowej Woli w pobliżu działającej nadal huty znajduje się nowe multimedialne Muzeum COP z eksponatami ukazującymi rozwój gospodarczy okręgu.
Noclegi miałem w Stalowej Woli w akademiku KUL. W pierwszym dniu odwiedziłem Tarnobrzeg, przejeżdżając po drodze przez Dębicę i Mielec. Stalową Wolę zwiedzałem na raty przez 3 kolejne dni. W ostatnim odwiedziłem też niewielki Rudnik nad Sanem. Wycieczkę do Lasów Janowskich opiszę osobno, jako że był to już wypad do sąsiedniego województwa lubelskiego zdecydowanie inny w swoim charakterze.

Pomysł wycieczkowy nietuzinkowy i ciekawy. Jak to nowe multimedialne muzeum COP w Stalowej Woli ?

Pewnie, że jak się oglądnie kilka-kilkanaście takich muzeów to już nie ma tego pierwszego wrażenia. Ale muzeum przynosi na pewno wiele treści. Wizualnie najciekawszy jest chyba tzw. wielki piec (raczej jego model) oraz wnętrza rozmaitych pomieszczeń typu szkoła, fryzjer, czy mieszkanie robotnika na pięterku. Z eksponatów są 3 stare samochody, trochę silników i obrabiarek, mniej może jest tych związanych z wojskiem i lotnictwem. Trochę obiektów jest też przed budynkiem, np. duży pług śnieżny marki Stalowa Wola. Ekspozycja w niedzielę była za darmo, wystawa czasowa o monetach aż tak mnie nie interesowała, a trzeba by za nią zapłacić, więc nie wchodziłem. Jest szatnia, sklepik z pamiątkami, automaty z napojami i batonikami. Gdzieś na dole jest też osobna wystawa dla dzieci, ale raczej z animatorem (oddzielnie płatna).

Tarnobrzeg
Miasto całkiem spore jeśli chodzi o zajmowaną powierzchnię. To efekt rozszerzenia granic w latach 70-tych, kiedy lokowano tutaj stolicę województwa. W końcu w 1918 roku była to nawet stolica niewielkiego tworu zwanego Republiką Tarnobrzeską, w zamyśle kolebki polskiej republiki Rad. Spacer objął głównie środkową część miasta, ale i tak trochę się trzeba było nachodzić. Przy wjeździe jeszcze w autobusie zwraca moją uwagę duży stalowy ciąg ponad niższymi domami. Myślałem że to jakiś nowy most, kładka dla pieszych albo relikt z dawnej kopalni siarki. Okazało się że to dach trybuny stadionu miejskiego i z bliska wygląda znacznie mniej efektownie. Sercem Tarnobrzegu jest rynek - duży plac nazwany imieniem Bartosza Głowackiego chłopskiego bohatera spod Racławic. Oprócz jego pomnika jest tu nowa fontanna i trochę starych kamieniczek. W zasadzie tego typu zabudowa ogranicza się do okolic rzeczonego rynku, w dalszych dzielnicach dominują dwudziestowieczne bloki. Emblematyczny jest wysokościowiec mieszczący siedzibę sądu okręgowego. W kierunku pałacu w Dzikowie ciągnie się dzielnica zwana Starym Miastem składająca się z ładnych jednorodzinnych domków, niektórych zbudowanych z drewna na wschodnią modę. Nazwa Tarnobrzeg jest stosunkowo młoda i nawiązuje do rodu Tarnowskich władających z dawien dawna okolicą. Jeszcze przed wojną na osadę mówiono Dzików a w pobliżu była jeszcze inna zwana Miechocinem, dziś dzielnica miasta. W sąsiedztwie rynku wznosi się bardzo ładny kościół dominikański z jedną wysoką wieżą, sygnaturką i ciekawym portalem głównym. Na zapleczu bazyliki umiejscowiona jest nekropolia hrabiów Tarnowskich. Wewnątrz w ołtarzu znajduje się cudowny obraz Matki Boskiej Dzikowskiej. Drugim efektownym zabytkiem Tarnobrzegu jest pałac Tarnowskich otoczony parkiem. W głównym budynku mieści się muzeum historyczne miasta z kolekcją obrazów i ekspozycją wnętrz. Ostatecznie nie wstąpiłem do środka, w niedzielę otwierali dość późno, wizyta tylko z przewodnikiem. Pałac stoi na wysokiej skarpie. Po jego prawej stronie mamy zrujnowany budynek w stylu angielskiego neogotyku a za nim tzw. arboretum. W zimie nie ma tu może jakiejś rewelacji, ale z opisów wynika że rośnie tu kilka egzotycznych drzew w tym np. miłorząb. W samym parku jest kilka innych pomnikowych drzew w tym rozłożysta lipa na zapleczu pałacu na osi widokowej. Chodnik z parku prowadzi w kierunku Dzikowa oddzielonego od miasta stawem i przestrzenią pół na tarasie zalewowej Wisły. W Dzikowie mieści się Muzeum Przemysłu Siarkowego z niewiadomych przyczyn nieczynne (brak jakiejkolwiek adnotacji przy wejściu). Poszedłem też w kierunku Wisły na promenadę biegnącą wałem przeciwpowodziowym. W sąsiedztwie znajdują się tereny rekreacyjne: ścieżki zdrowia, obiekty sportowe, mały amfiteatr, miasteczko ruchu drogowego i błonia. Przez Wisłę nadal kursuje prom w kierunku Koprzywnicy. Na osiedlu Przywiśle znajdują się budynki dawnego browaru Tarnowskich. Na wysokiej skarpy przy osiedlu znajduje się altana widokowa z panoramą doliny Wisły i wzgórz na jej północnym brzegu w okolicach Sandomierza i Koprzywnicy. Altana jest, sądząc po pozostałościach we wnętrzu, dogodnym miejscem na raczenie się niezbyt wyrafinowanymi trunkami, ale w środku dnia jest tu generalnie pusto i bezpiecznie. We wspomnianym Miechocinie znajduje się najstarszy kościół w Tarnobrzegu. Świątynia powstała około roku 1160 ma jeszcze relikty romańskie a w przeważającej formie jest gotycka, zbudowana z cegły. W absydzie ma ciekawe okienko w kształcie serduszka. To już raczej współczesny dodatek. Z Miechocina idę jeszcze w kierunku Jeziora Tarnobrzeskiego. To duży akwen powstały po zatopieniu odkrywkowej kopalni siarki. Dziś pełni rolę rekreacyjne. Jest tu piaszczysta plaża i port-marina. Nawet zimą spaceruje sporo ludzi, choć straszny "wygwizdów". Po siarce w okolicy niewiele już zostało. Pozyskiwanie siarki rodzimej przestało być bowiem rentowne, kiedy opracowano technologie odzyskiwania tej substancji w koksowniach. Kolorem siarki odznaczają się dwie ławeczki ustawione na miejskim placu Antoniego Surowieckiego. Jedna z nich z postacią Jana Słomki wójta Dzikowa autora pierwszego chłopskiego pamiętnika, druga przedstawia Stanisława Pawłowskiego profesora geologii i odkrywcę tarnobrzeskich złóż. W jego dłoniach znajduje się ułamek skały siarkowej.

W lesie, nieopodal strzelnicy, są duże zbiorniki betonowe. Niby nic ciekawego, ale specjalnie pojechałem zobaczyć+ góry pieprzowe.

Tarnobrzeski Dzików to historyczna nazwa (kiedyś oddzielna miejscowość). Aktualnie uważany jest umownie za dzielnicę miasta, choć w granicach administracyjnych miasta nie występuje. Byłem w tym pałacu jakieś 10 lat temu. Sam Tarnobrzeg jest nudny i zupełnie nieatrakcyjny turystycznie (subiektywnie). Chętnie dopisałbym do listy tych najbrzydszych miast w kraju.

Comen pisze: 8 sty 2026, o 10:38 Przez Wisłę nadal kursuje prom w kierunku Koprzywnicy.
Prom wiślany.jpg

Już sama przeprawa w mieście odstrasza. Wały nie lepsze.

Comen pisze: 8 sty 2026, o 10:38 Z Miechocina idę jeszcze w kierunku Jeziora Tarnobrzeskiego. To duży akwen powstały po zatopieniu odkrywkowej kopalni siarki. Dziś pełni rolę rekreacyjne. Jest tu piaszczysta plaża i port-marina.
Jezioro Tarnobrzeskie.jpg

Nie tylko piaszczysta plaża. Teren wzdłuż jeziora długi z ogromną liczbą miejsc parkingowych - płatnych, kafejki, wypożyczalnie sprzętu wodnego, nawet sklep ze sprzętem i odzieżą turystyczną. Byłem, pływałem w jeziorze kilka lat temu, gdy jeszcze nie było tam w lecie aż tylu ludzi co np. w ostatnim sezonie. Woda wtedy czysta i pływało się wybornie.

Adler pisze: 8 sty 2026, o 14:34 Sam Tarnobrzeg jest nudny i zupełnie nieatrakcyjny turystycznie (subiektywnie). Chętnie dopisałbym do listy tych najbrzydszych miast w kraju.

Nie jest to przesadnie piękne i interesujące miasto, aczkolwiek kilka miejsc warto zobaczyć.

Adler pisze: 8 sty 2026, o 14:34 Już sama przeprawa w mieście odstrasza. Wały nie lepsze.

Przydałby się most przez Wisłę na tej drodze do Koprzywnicy.

Adler pisze: 8 sty 2026, o 14:34 Nie tylko piaszczysta plaża. Teren wzdłuż jeziora długi z ogromną liczbą miejsc parkingowych - płatnych, kafejki, wypożyczalnie sprzętu wodnego, nawet sklep ze sprzętem i odzieżą turystyczną. Byłem, pływałem w jeziorze kilka lat temu, gdy jeszcze nie było tam w lecie aż tylu ludzi co np. w ostatnim sezonie. Woda wtedy czysta i pływało się wybornie.

Ciekawe jak daleko od brzegu robi się naprawdę głęboko. Stojąc na plaży widać ładny piaseczek i raczej łagodne nachylenie dna. Ale przecież kiedyś był to bardzo głęboki dół.

Comen pisze: 9 sty 2026, o 08:47 Ciekawe jak daleko od brzegu robi się naprawdę głęboko. Stojąc na plaży widać ładny piaseczek i raczej łagodne nachylenie dna. Ale przecież kiedyś był to bardzo głęboki dół.

Jakieś 50-70 metrów od brzegu już głęboko. Jest to ze względów bezpieczeństwa oznaczone specjalnymi bojami.

Stalowa Wola
Od Tarnobrzegu miasto jest trochę większe chociaż podobne w charakterze. Powstało w latach 30-tych XX wieku jako osiedle przy hucie zbudowanej w ramach COP na terenie dawnej wsi Plawo. Większość terenu to nowe osiedla mieszkaniowe, na północy znajduje się stare miasteczko galicyjskie Rozwadów z dużym rynkiem, ale bez wątpienia nie pełni ono roli centrum. Stalowa Wola jest mimo wszystko dość schludna. Podobały mi się te międzywojenne osiedla z pierwszego okresu rozwoju. Wszystkie domy z elewacjami w kolorze kremowym. Trochę inne na osiedlu urzędniczym, majsterskim i robotniczym. Na tym pierwszym jest też emblematyczny hotel Hutnik z szerokimi balkonami. Wieczorem w pierwszym dniu podszedłem w kierunku huty do nowego Muzeum COP. Noc jasna księżycowa. Tak jak już napisałem muzeum jest nowe, multimedialne z dużą liczbą informacji i ładną aranżacją. Wielki piec z rozgrzanym do czerwoności wnętrzem. Pomysł prezentacji trochę podobny jak w łódzkiej Białej Fabryce. Zwiedzałem trochę chaotycznie, bo kolejność przechodzenia nie jest zbyt jasna i przejrzysta. Oprócz starych maszyn, dokumentów, samochodów, broni zatrzymały mnie też dawne rozkłady jazdy pociągów, ale co ciekawe w relacji Warszawa-Kraków-Zakopane. Wtedy z Krakowa do stolicy Tatr jeździło się jakieś 5 godzin, jednodniówka w Tatrach bez noclegu byłaby raczej niemożliwa. Na piętrze zaaranżowano kilka wnętrz z międzywojennej epoki. Szkoda że nie towarzysza temu jakieś nagrania dźwiękowe. Przed muzeum kilka większych obiektów takich jak mały samolot, jakieś silniki oraz żółty pług śnieżny marki Stalowa Wola. W pobliżu mojego akademika znajdował się też stadion miejscowej Stali z nową wysoką trybuną. W centrum miasta wśród bloków zwracają uwagę dwa kościoły. Pierwszy jest drewniany przeniesiony z wsi Stany, co ciekawe w 1943 roku, a więc w środku wojny. Wnętrze zamknięte. Drugi to miejscowa katedra czy raczej konkatedra do spółki z Sandomierzem. To nowoczesny betonowy kościół ukończony w latach 70-tych. Na dużym placu stoi pomnik Jana Pawła II oraz obelisk ustawiony w stulecie odzyskania niepodległości. Najciekawsze jest wnętrze kościoła z oryginalnymi filarami betonowymi rozdzielającymi się u góry niczym gałęzie w koronach drzew. I jest ładne światło z kolorowych witraży. Na zapleczu funkcjonuje niewielkie muzeum Jana Pawła II, ale otwarte jedynie w czwartki, więc w czasie mojego pobytu niedostępne. W nowszej części Stalowej Woli na skrzyżowaniu głównych dróg stoi gigantyczna figura - pomnik rycerza patrioty. Coś w rodzaju symbolu miasta. Vis a vis niego duży krzyż. W okolicy znajduje się też inny nowy kościół stalowowolski pod wezwaniem Opatrzności Bożej. Wyjazd w okresie świątecznym (niedziela, Trzech Króli), stąd w kilku kościołach, które odwiedzałem odbywały się msze. W Rozwadowie w klasztorze trafiłem nawet na koncert kolęd w wykonaniu lokalnej orkiestry. Frekwencja spora. Rozwadów północna dzielnica ma zupełnie inny charakter jako stare galicyjskie miasteczko. Fragmenty miejscowości dość zaniedbane ale ze swoistym kolorytem. Na dużym rynku skwer z popiersiem Jana Sobieskiego. Nieopodal neogotycki kościół parafialny. Widok wnętrza dostępny jedynie z przedsionka. W bocznej kaplicy z drugim wejściem wystawiony jest obraz Matki Boskiej Szkaplerznej. Idąc w stronę centrum Stalowej Woli mijam miejscową galerię obrazów w starym austriackim budynku koszarowym. A potem spory klasztor Kapucynów z otoczonym murem ogrodem i otwartym kościołem. Ołtarz i szopka z boku ołtarza. Naprzeciwko świątyni znajduje się dawny pałacyk Ordynata z salą balową wykorzystywaną do organizowania przyjęć weselnych. Z kościoła blisko. W ostatnim dniu dotarłem też na nadsańskie błonia. Utworzono tam rodzaj parku z urządzeniami sportowymi, placami zabaw dla dzieci i ścieżką przyrodniczą biegnącą wzdłuż nadrzecznego łęgu. Stare wierzby i topole. San mocno zapełniony krą, ale rzeka jeszcze płynie. W bocznym nurcie pluskają się kaczki.

Wystarczy popatrzeć na ten hotel Hutnik, czy Rozwadów. Piękne miasto, kolejne.
Ale czekam do końca relacji...

Stalowa Wola to takie małe Tychy. Klasycznie piękna to ona nie jest. Rozwadów lekko zaniedbany, ale ja lubię takie klimaty.

Konkatedra nie wzbudziła mojego entuzjazmu.

Z zewnątrz jest raczej brzydka, ale w środku mi się podobała.

W Stalowej jest też galeria handlowa "Vivo", znana z tragicznych wydarzeń jakie miały tam miejsce w 2017 r. 1 osoba zginęła, a kilka osób zostało rannych na skutek ataku nożownika.

Ta galeria znajduje się kawałek za miastem w pobliżu nadsańskich błoń do których dotarłem jednak z drugiej strony i tak daleko się nie zapuściłem. Zresztą chyba była zamknięta 6 stycznia w święto. W centrum miasta jest kilka dużych sklepów czy galerii, ale np. nie ma w nich publicznych ubikacji.

Rano we wtorek pojechałem jeszcze na krótko do Rudnika nad Sanem. Pociąg IC był spóźniony około godzinę. Miasteczko znane jest z tradycji sztuki wikliniarskiej. Trochę tego typu dzieł wyplatanych z wikliny oglądać można w przestrzeni publicznej. Nad stawem na rzeczce Rudnej stoi wiklinowa rusałka a na rynku smok. Przy stawie mijam też stary młyn kaszany. Niestety Centrum Muzealne znajdujące się w sąsiedztwie miejscowego kościoła było tego dnia zamknięte. W sumie trudno było znaleźć informacje dlaczego zarówno w sieci jak i na miejscu. Odwiedziłem więc tylko na chwilę sam kościół (akurat trwała msza) mi poszedłem w stronę rynku. Spory zadrzewiony plac z zachowanym fragmentem wewnętrznego kwartału. Jest tutaj też popiersie austriackiego hrabiego Ferdynanda Hompescha, który odbudował tutejszy majątek i rozpoczął tradycję wikliniarstwa sponsorując wyjazd na naukę do Wiednia kilku tutejszych mieszkańców, którzy powrócili jako wykwalifikowani fachowcy rzemieślnicy. Dzisiejszy pałac Hompeschów znajduje się spory kawałek poza centrum i jest niestety mocno zrujnowany. Nie dotarłem tam. Krótki spacer wśród starej zabudowy niewielkiego galicyjskiego miasteczka z powrotem na stację kolejową.